Akıl Güncem

Listeleniyor (65—69) Sayfa: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

Makaleler

 VERİMLİ BİR SANAT EĞİTİMİ İÇİN

PLASTİK SANAT EĞİTİMİ BÖLÜMÜ

 

                                                                                                              Prof.Ahmet ATAN

 

1.GİRİŞ:

 

Sanat Eğitiminde “yeni yaklaşımlar” değişmeyen bir süreçtir. Eskiden beri yeni yaklaşımlar konusunda çok az yapılan bilimsel tartışmaların son derece sonuçsuz kaldığı sanat eğitimi alanı, çağın gereği olarak genel eğitim dizgesi içerisinde –yeterince algılanmasa da- önemli bir yer tutar. Bu nedenle Eğitim sistemi içerisinde “Plastik Sanat Eğitiminde yeni yaklaşımlar olgusu”nun önemle ele alınması gerekir. Yeni bir çağa geçiş süreci yaşanırken, sanayileşmesini tamamlamış ülkeler, “Bilgi toplumu”, ”öğrenen toplum” gibi ifadelerle tanımlanmaktadır. Bilgi çağında öğrenen toplumlar, sınır tanımayan hızlı bir bilgiye erişimin, bütün dengeleri alt-üst eden ivmesine tanık oluyor. Ancak günümüze damgasını vuran olgu, tarihin hiçbir zaman kaydetmediği kadar yüksek ivmeli bir değişim olgusudur. Toplumlar, ekonomik, kültürel, bilimsel ve teknolojik alanlarda değişme ve gelişme gösterirken sanat eğitimi de bu değişimlere koşut olarak çeşitli aşamalardan geçerek bugüne ulaşmıştır.

Eğitim sistemi, mevcut olanı koruyan değil, çağın gereklerine göre onu geliştiren ve değiştiren, yenileyen bir tasarım ve uygulayım biçimidir. Yöntembilimsel bir üst kurum işlevi ile sanat eğitimini yönlendirici niteliği ile; genel eğitim dizgesi içerisinde eriyen ya da eritilen konumundan çıkarmalıdır.

İnsanlar arası bilgiye erişim, bireysel istem ve beklentilerin sınır tanımazlığı, çok yönlü düşünebilmeyi, sanat eğitiminde de demokratlaşmayı gerektirmektedir. Kalıplaşmaların etkisini yitirmeye başladığı bilgi çağında sanat eğitimcileri, tüm dünya kültürlerine açık olmuş ve bu kültürlerin inceliklerinden yararlanmasını bilmiştir.

Sanat eğitimi, doğanın şifrelerini doğal bir biçimde deşifre etme eğitimidir. Doğanın dilini sanatın diline çevirmek etkinliği, bir anlamda simgesel oyun içine girmektir. Doğa laboratuarı, beyin laboratuarı, palet (renk) laboratuarı bileşkesi sonucunda yapılan tasarım ve uygulayımın, “doğadan ama doğa olmayan” bir yöntembilimsel sanat olgusudur.

Gerek teknik, gerekse sanat ve estetik bağlamda, bilgi çağında gelişen iletişim olanaklarının zenginliği ve çağdaş entelektüel düzeydeki yeni bilgilenme kaynaklarının çoğulluğu, bilgiye kolay erişimin doğal sonucu olarak, özgürlüğün ve özgünlüğün sanat eğitimindeki rolünü vazgeçilmez bir unsur olarak ortaya koymaktadır.

 

Bildiri beş amaç gütmektedir:

 

  1. Öğrenci, Sanat Eğitiminin hedef kitlesidir. Sanat Eğitiminin hedef kitlesi olan Öğrenci açısından özgürlüğün ve özgünlüğün ortaya çıkması için sonuç ve öneriler konusunda durum değerlendirilmesi.
  2. Program, Sanat Eğitiminin sistematize edilmiş biçimidir. Sanat Eğitiminin sistematize edilmiş biçimi olan program konusunda durum değerlendirilmesi.
  3. Yönetim, Sanat Eğitiminin Karar Organı ve ortam hazırlayıcısıdırlar. Sanat Eğitiminin Karar Organı ve ortam hazırlayıcısı konumunda olan Yönetim ve ilişkiler konusunda durum değerlendirilmesi.
  4. Personel, Sanat Eğitiminin uygulayıcısıdırlar. Sanat Eğitiminin uygulayıcısı ve sorumluları olan personel (Teorik ve uygulamalı ders veren öğretim elemanları) konusunda durum değerlendirilmesi.
  5. Dershane ve Atelye, Sanat Eğitiminin fiziki tesisleridir. Sanat Eğitiminin fiziki tesisleri konumunda olan Dershane ve atelyeler konusunda durum değerlendirilmesi.
  6. Mali Kaynak, Sanat Eğitiminin, tasarruf edilemeyeceği Finansman’dır. Sanat Eğitiminin, tasarruf edilemeyeceği Finansman olan Mali kaynak konusunda durum değerlendirilmesi.
  7. Teorik ve Uygulama, Sanat Eğitiminin bilgi deneyim kaynağıdır. Sanat Eğitiminin teorik ve uygulamada bilgi deneyim ve tecrübe kaynağı konusunda durum değerlendirilmesi..
  8. Kurumsal boyut, Sanat Eğitiminin ilgili kurumlar grubudur. Sanat Eğitiminin ilgili kurumlar grubu olan tabandan tavana Kurumsal boyut konusunda durum değerlendirilmesi..
  9. Başarı, Sanat Eğitiminin varmak zorunda olduğu sonuçtur. Başarı, Sanat Eğitiminin varmak zorunda olduğu kaçınılmaz olması gereken başarılı sonuç konusunda durum değerlendirilmesi.

 

1.     SANAT EĞİTİMİNİN HEDEF KİTLESİ OLAN ÖĞRENCİ:

                                                                                                                                                  

         Sanat Eğitiminin hedef kitlesi “öğrenci” grubudur. Sanat eğitimi siteminin işlevsel olarak yapılaştırılmasında bu temel hedef kitlesi olan öğrenci grubu, fizyolojik, psikolojik, bilimsel ve kültürel gelişim düzeyi, sahip oldukları nitelikler açısından eğitimciler tarafından çok iyi tanınması gerekir. Her çocuğun kendine özgü özellikleri olduğu bir gerçektir. Bireyleri benzemez yapan bu özellikleridir.  Beklentilerin gerçekleşmesi için öğrencinin neyi, nasıl, ne kadar alabileceğinin bilinmesi, hedef kitle olan bu öğrenci grubunun sosyo-ekonomik durumu, sanatının gerekliliğini kavrama düzeylerinin dikkate alınması gerekir. Sanat eğitiminin temel ilkelerinden biri de; ”Öğrenciyi bilimsel ve sanatsal merkezli, araştırma ve inceleme yolculuğuna çıkarmak gerekir”.

         Sanat öğrencisinin içinde, bir değil birçok yetenek, birçok güç vardır. Ancak kendisini geliştirmek durumunda olan sanat öğrencisi, aldığı sanat eğitimi yöntemi ile yalnız birini en iyi şekilde geliştirir. İşte sanat öğrencisinin eğitim sürecinde, sanat eğitimcisinin yaklaşımı çok önemlidir. Sanat öğrencisine zamanına ve yerine göre tanınacak kimlik, ona özgür olma hissini verecek: Bu özgür ortamda, sanat öğrencisi, cesaretle özgün eserlerini ortaya koyma sürecine girecektir.

         Eğitim, tanım olarak insana davranış kazandırma biçimidir (Dewey,J.,1958). Aslında doğada her canlının ana ve babasından almış olduğu bir eğitim tarzı vardır, ancak insanın eğitimi bilinçli ve sistematik bir eğitimdir. Diğer canlılarda olduğu gibi genetik yollarla bir eğitim tarzı kullanmaz. Aile çevresi, dış çevre olarak iki yerde birden eğitime tabi tutulur, aile eğitim ana babanın çocuğuna vermiş olduğu hayatta kalma eğitimi olabilir. Okul ise, bilim ve sanat bilgilerini sistemli olarak öğretmeyi amaçlar, İnsanın ihtiyaçlar sıralamasında, birinci amaç karnını doyurmak, barınmak ve üretmektir. Yani hayatta kalmaktır. İkinci kademede, çeşitli eğitim faaliyetleri ve sanat yer alır, bu bilgiler içerisinde sanat önemli bir yer tutar, çünkü çocuğun ileriye dönük ilgi alanı sanat eğitiminde ortaya çıkabilir. Özellikle 20. yüzyılın başından itibaren sanat eğitimi okullarda belirgin bir ağırlık kazanmaya başlamış ve gittikçe etkinliğini arttırmıştır. Artık günümüzde tüm eğitim kademelerinde sanat eğitimi düzenli bir biçimde öğrencilere verilmektedir.[2]

Platon’un günümüzde halen etkisini sürdürdüğü temel kuramı doğrultusunda; ”estetik eğitim, eğitimin temelidir”. Bu görüşten yola çıkılırsa; “sanat eğitimi, eğitimin temelidir” gibi bir yaklaşım çok iddialı tez olmasa gerek. Güzel’e ve estetik’e dayalı olması yanında tasarım ve uygulayım bağlamında bireyin kendi özgüvenini sağlaması açısından sanat eğitiminin tüm eğitim sisteminin başlangıcını oluşturması dikkate alınması gerekir. Dünyanın estetik özümsemesinin, sanatın sınırlarını aşacağını, sanatsal yaratıyı kapsamına aldığı gibi, gerçeklik karşısında insanın koyduğu estetik tavrın daha başka yönlerini içereceğini kabul eden görüşler de vardır. Her durumda; sanat, tarih boyunca estetiğin başta gelen konusu olmuştur. Bilimsel öğretide estetiğin temel ilkelerinin her şeyden önce, sanatsal pratiğin genelleştirilmesine dayanmasının nedeni de budur. Estetiğin asli görevi, modern sanatın kuramsal yorumuna girişmek, ama bunun yanı sıra da modern sanatın üzerinde belli bir etkide bulunmaktadır.

            Öğrenme ve öğretme süreçleri, bireysel davranışları geliştirmek, değiştirmek ve yönlendirmek gibi işlemlerle ilgili çok boyutlu dinamik bir olguyu ifade etmektedir.[3] İyi öğretim ve iyi öğrenme araştırmayı gerektirir. Araştırma ise soru sorma ve tartışma demektir. İyi sorular sorma kişiyi olası doğru yanıtlara götürür. Bilgi çağında, sanat eğitimi alan sanat öğrencisinin, sanatsal gelişim kaynaklarını ve onları oluşturan nedenleri iyi araştırmak ve bu güne kadar “gelinen aşamayı aşmak gerekmektedir”. Bu bağlamda yeni durumlara, yeni sorunlara, değişik olay ve olgulara yönelmek gereği ortaya çıkmaktadır. Bu fenomenin araştırma ve geliştirme merkezleri de sanat eğitimi veren yüksek öğretim ve eğitim kurumlarıdır. H. READ "estetik duyarlılığın eğitilmesi, eğitimin en önemli ve temel görevlerinden biridir" der. Bu görevde öğrenciye yaklaşım biçimi önemlidir. İnsandaki enerjiyi, yaratma isteğini bir yere kanalize etmek eğitimle olur. Burada önemli olan bu enerjinin doğru alana kanalize edilmesidir. İşte genelleme yapacak olursak Bilim Eğitiminin yanında Sanat Eğitimi de bu nedenle gereklidir. H. READ " iyi sanat eseri yaratılması değil, daha iyi insanlar ve toplumlar yaratılması amaç edilmelidir" der.[4]

            Eğitpolitik bağlamda Milli Eğitim politikasının gelişmeye açık, sağlam  ve kalıcı bir zemine oturtulması ile, uzun vadede öğrenci yetiştirmeye yönelik yapı daha fonksiyonel olacaktır. Öğrencilerin işlenmeyi bekleyen tasarım ve uygulayım güçleri sanat eğitimi politikasının yeniden ve daha ciddi olarak ele alınmasını gerektirmektedir.

 

2.         SANAT EĞİTİMİNİN SİSEMATİZE EDİLMİŞ BİÇİMİ OLAN PROGRAM:

 

Genel eğitim uygulamaları, kurallı ve sistematik bir yaklaşımla, örgün ve yaygın biçimde  yürütülmeye çalışılırken, sanat eğitiminin özgün yönleri kabul edilmekle beraber, genel eğitim dizgesi içerisindeki program hazırlarken önemli konumu göz ardı edilmiştir. Bu bağlamda, günümüze kadar  çözülmüş olması gereken sanat eğitimi problemi, uygulanan eğitim modeli kapsamında halen çözüm beklemektedir. Çağdaş  ve nitelikli sanat eğitimi verme konusunda- bilgi çağına uyarlanmış biçimiyle- bireysel açıdan özgürlüğün ve özgünlüğün ortaya çıkması için program aşamasında önemsenmesine gereksinim vardır.

1960’lı yıllardan başlayarak sanat eğitimi, kuramsal ve kılgısal boyutlarda kendi amaçlarını gerçekleştirmek, programlarda hak ettiği yeri almak yolunda bir değişim süreci içine girmiştir. Bu değişimin ilkeleri: 1. Sanat Eğitimi temeli sanat olan bir disiplin alanıdır..… 4. Sanat öteki disiplin alanlar gibi iyi hazırlanmış öğretim programları, sürekliliği ve ardıllığı olan bir öğretim süreci, etkili öğreticilik ve yeterli güdüleme ortamı ile her öğrenciye öğretilir…[5] Gelişimini büyük çoğunlukla tamamlamış Batılı olarak tanımlanan bir çok ülkede; Sanat Eğitimi ve Resim-İş eğitim programı, Öğrenme-öğretme etkinliklerini ve eğitime yönelik süreci içeren bir planı hazırlamada iyinin iyisi ve en iyisi için çaba gösterilirken, Türkiye’de de bu konuda iyimser gelişmeler olmaktadır.

Sanat Eğitimi Programı, Sanat Eğitimi amaçlarına uygun tüm etkinlikleri kapsamalıdır. Bu bağlamada program hazırlama aşamasında 1) Program yapamaya başlamadan amaca en uygun bir biçimde önceden iyi hazırlanma, 2) Programı hazırlayan ilgili yönetici öğretmen öğretim elemanı ile icra edici konumunda olan sanat eğitimcisi ya da Resim Öğretmeni ile eşgüdüm içinde detaylar konusunda uzlaşarak planlama yapma, 3) Teorik bilgi kaynakları olan, kitap, dergiye dayalı bilgi kaynaklarının arşivlenmesi, bilgi bankası oluşturulması konusunda programlar hazırlanması, 4) Bilgisayar destekli sanat eğitiminin gerçekleştirilmesini temel alan programlar üzerinde yoğunlaşılması, 5) Bu program doğrultusunda çalışacak yeterliğe sahip öğretim elemanı yetiştirilmesinin gündeme getirilmesi, bu fikir doğrultusunda sistematik çalışmaların başlatılması gerekir. Çünkü Sanat bilgiyi, bilgi teknolojiyi üretmekte, teknoloji de üretilen bilginin olgunlaşmasını ve bilginin yaygınlaşmasını sağlamaktadır. sanat alanında ”bilgi” sanatın kuramsallaşmasıdır. Sanat eğitiminin amacı sanatsal olana ulaşmak değildir. Sanatsal olana ulaşmak sanatın amacıdır. Sanat eğitiminin amacı bireye ulaşmaktır. Bu nedenden dolayı sanat eğitimi, bireyin ihtiyacına cevap verecek nitelikte oluşturulmalıdır ve uygulanmalıdır. Bireyin ihtiyacına cevap verecek bir sanat eğitimi programının oluşturulması bireyi iyi tanımakla ve isteklerini bilmekle ilintilidir. Bireyi tanımak ve isteklerini bilmek onu ve çevresini tanımak ve bunlar hakkında bilgi edinmekle mümkündür. Bu doğrultuda bireyin ihtiyaçları (eksiklikleri) ve beklentilerinin belirlenmesi ve bunları giderecek bir sanat eğitim programı ile kaynaştırılması bireyin mutluluğunu sağlayabilecektir. Mutluluğu sağlanan birey ise toplumda sağlıklı (bedensel, ruhsal vb. açıdan) bir birey olabilecek ve toplumun da sağlıklı olmasına neden olabilecektir.[6] 

         Programlar hazırlanırken; konuya göre, eyleme göre (isteklere göre), kapsama göre (proje), çerçeve programlar (amaç ve ilkeler)olarak gerçekleştirilir. Sanat Eğitimi programlarında kullanılacak genel sanat dilinin yanında ülke geçmişi, koşulları ve geleneği üzerine kurulurken, ulusal boyut uluslararası boyutla zenginleştirilmelidir. Bilgi ve becerinin birleştirimi olan eğitim, ulusal ve uluslararası tırmanışın en önemli basamağıdır. (M. ERBAY)[7]

         Her ulusun kendi ekonomik, politik, toplumsal ve kültürel koşulları sanat eğitiminin de bu ülkelerde farklı gelişimine neden olmuştur. Ancak kimi Batılı uluslarda gözlenen hızlı endüstrileşme, bilimsel araştırmalar, teknolojik devrimler ve en önemlisi iletişim alanındaki gelişme uluslararası kültür etkileşimini de hızlandırmıştır. Bu nedenle sanat eğitimi  okul programlarındaki yeri, amacı, içeriği ve yöntemiyle her ülkede ayrılıklar gösterse de genel yaklaşımlar açısından yine de bir uluslar arası beraberlik gözlenmektedir.[8]

 

3. SANAT EĞİTİMİNİN KARAR ORGANI VE ORTAM HAZIRLAYCILARI OLAN YÖNETİM :

 

Sanat eğitimi verme “arayışı”, bilgi çağının ve bilincin ürünüdür. Bilgi çağında, sanat eğitimi için, sanatın ve sanatçının dilini anlayan, sempati ile yaklaşımda bulunan, onlardan gelecek mesaj sinyallerini çözümleyebilecek, Yöneticiler ile sanat eğitimcilerinin yüksek düzeyde fikir birliği içerisinde olmalarının sağlanması gerekir. Öğrenci, doğal olarak en son gelişmeleri göz önünde bulundurarak yenilikleri tanımayı, tanıtmayı, ilk öğreneni ve öğreteni olmayı ister. Bu nedenle çağcıl gelişimlere açık bir sanat eğitimcisi için teknolojik araç-gereçlerle işbirliği kaçınılmaz bir durumdur.  Bunun sağlanması için Yöneticiler ile yönetilenler arasında aktif bir işbirliği gerekir. Sanat Eğitimini amacına uygun olarak gerçekleştirebilmek için: 1) Yönetim, 2) Eğitim Bireyleri (Öğretim Elemanları, 3) Öğrenci, 4) Hizmetli personel arasında ilişkilerin bilgi, problem ve çözüm önerileri konusunda sistematik bir diyalogu gerekir. Sanat eğitiminin getirdiği tasarım-uygulayım gücünün geliştirilmesi için; sanat eğitimcisi-sanat öğrencisi ile beraber, öncelikle özellikle sorumlu yönetimin sanata olan yakınlığı ile ilgilidir. Bir eğitim sistemini iyi tanıyabilmek için sistemde uygulanması gereken bu sürecin kavramsal, yapısal, örgütsel ve yönetimsel boyutlar açısından bilinmesi gerekir.[9]

Etki ve yetki kullanımına açık birimlerin, konuyu çatışma noktasına getirmemeleri  gerekir. İyi irdelenmiş ve sanat eğitiminin çağa uyarlanış özelliklerini yaşayarak uygulayan kurum yetkililerinin uyum içinde çalışmaları önemlidir.

İdarecilik motive etmedir, güdülemedir, teşvik etmektir. Nasıl iyi bir profesör iyi bir yönetici olacak demek değilse, iyi bir sanatçı da iyi bir sanat eğitimcisi olacak anlamına gelmez. Çünkü, bunlarda ayrı bir özellik ve birikim ister. Nitekim iyi, başarılı bir eğitimin ilk nüvesini öncelikle idareciler ve sonra da eğitimciler oluşturur.[10]

 

4. SANAT EĞİTİMİNİN UYGULAYICSI VE SORUMLULARI OLAN PERSONEL:

 

Bilgi, bilinç ve dürtülerin” dengede olmasından oluşan ruhsal özgürlük, sanat eğitiminde, tasarım-uygulayım gücünün geliştirilmesine ortam hazırlar. Günümüzde sanat eğitiminin  önem kazanması, tasarım gücünün, teknolojiye paralel olarak uygulama alanı bulması ile de ilgilidir. Çağa adını veren bilgi trendinin hızla yükselmesi, basılı olduğu kadar görsel yolla bilgiye erişimin etkinleşmesi, güzel sanatlar eğitimi alanında tasarım ve uygulayım yetisinin geliştirilmesi için yeterli çabanın gösterilmesine gereksinim vardır.

Çağdaş Sanat Eğitimi, bütün olumsuzlukları okul düzeyinde yaşayan Resim-İş öğretmenleri için gerçekten bir soluk almadır. Ülkemizin kültürel düzeyi düşünüldüğünde ise, büyük bir gereksinimdir. Batıda Sanat Eğitiminde, gelişimin bir halkası olarak ortaya çıkan “Sanatta Eğitim” görüşüne ülkemizde bir başlangıç, bir zorunluluk olarak yaklaşılması gerektiğine inanmaktayım.[11]

Öğretmenlik bir sanattır, bir maharettir. İyi bir sanatçı olmak veya iyi bir donanım ve tam bir materyal düzeneği, kaliteli bir sanat eğitimi ortamı oluşturmaya yetmez. Ne araç gereç bolluğu ne uzmanlarca hazırlanan en iyi müfredatlar, ne uygun çalışma ortamı ve nede yeterli süre, hiç biri iyi yetişmiş bir sanat eğitimcisinin yerini tutamaz. Bundan dolayı bireyin kişilik temellerinin oluşum evresi olan okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapacak sanat eğitimcilerinin kendi alanlarında çok iyi bir donanıma sahip olmalıdırlar. [12]

VII. milli Eğitim Şurasında Resim-İş öğretimindeki durum çok açık bir biçimde şöyle dile getirilir:”Bugün çeşitli kademelerdeki bütün okullarımızda bir resim öğretiminin mevcudiyeti nasıl bir gerçekse, bu öğretimin ileri milletler seviyesinde olmadığı da o derece bir gerçektir. Bu hal, dünyanın her tarafına yayılmakta olan modern resim öğretiminin gerçek anlamda ele alınmamış ve öğretimindeki esaslı rolün yeteri kadar anlaşılamamış olmasının tabii bir sonucudur.[13]

 

5. SANAT EĞİTİMİNİN FİZİKİ TESİSLERİ OLAN DERSANE VE ATELYE:

 

         Fiziki tesisler olan dershane ve atelyelerin oluşumunu hazırlayan nedenler; Sanat Eğitiminin temel ve genel amaçlarıdır. Sanat Eğitimi sistemini yapılaştırmada göz önüne alınan temel esaslar ile amaçlar, ilkeler ve alan uygulama etkinlikleri, fiziki tesisler olan dershane ve atelyelerin oluşumunu etkilemek ve yönlendirmektedir. Bu ortamın yapılanmasında, sanat eğitimi sistemine özgü tesisler hazırlamak gereği vardır. Sanat Eğitiminden geçen öğrenciler uygulamalı derslerde, zaman ve mekan açısından genelde serbest çalışma yaptıklarından, fiziki ortamın da buna göre düzenlenmesi gerekmektedir. Aynı Atelye içinde hızlı beslenme, temizlik ve tuvalet üniteleri yer almalıdır. Bu uygulama insani ihtiyaçların kolay karşılanması yanında, zaman kaybını önlediği gibi öğrencinin tasarım ve uygulayımda bulunurken, konsantrasyonunu da bozmayacaktır.

Eğitim ve öğretimin amacına uygun işlenmesinde  yeni eğitim teknolojilerinin kullanılması ve geliştirilmesi gerekmektedir.[14] Sanat (resim) eğitimi derslerinin; klasik sınıf mekanlarından çok sanat dersliklerinde yapılması, öğrencilerin birerli oturtulması ve sıra-masaların “U” düzeninde yerleştirilmesiyle, başarının artacağı görülmüştür. Sanat (resim-iş) eğitimi dersinde öğretmen, uygulanan çok alanlı sanat eğitimi yöntemi gereği masasında oturmayı değil öğrencilerle birebir diyaloğu sağlayacak bir hareket güzergahını yeğlemesi ve öğrenme-öğretme sürecini hızlandırması öğretim teknolojileri ve uygun ortamın önemini vurgulamaktadır.[15]

Genel eğitim bütünlüğü içerisinde yer alan sanat (resim) eğitiminde de eğitim teknolojilerinin kullanımının bir gereksinim olduğu söylenebilir. Örneğin sanat (resim) eğitiminde eser eleştiri veya sanat tarihi dersleri, sanatın teorik boyutunu öğretmesi bakımından önemli bir alanı oluşturmaktadır. Günümüzde bu derslerin bir slayt makinesi ve kaseti olmadan veya multivizyon vb. gösterisi yapmadan anlatılmasının öğrenme açısından eksik bir uygulama olacağı ifade edilebilir. Çünkü sanat (resim) eğitimi çoğunlukla görmeye, hissetmeye ve uygulamaya dayalı bir eğitimi zorunlu kılmaktadır.[16]

         Ülkemizde ilk ve ortaöğretimde sanat (resim) dersleri yıllardır müfredat merkezci bir anlayışla yürütülür. Sanat (resim) öğretmenleri bu derslerin öğretim programlarında ön görülen konuları uygunsuz şartlarda gerçekleştirmek için çabalar dururlar. Sanat derslerinin ve bu dersleri veren sanat öğretmenlerinin önemi, velilerden diğer öğretmenlere ve yöneticilere kadar geniş bir kesim tarafından henüz tam anlamıyla kavranmamıştır. Bunun doğal bir sonucu olarak sanat derslerine gereken ilgi gösterilmemekte; buna bağlı olarak bu dersler için okullarda özel mekanlar ayrılmamakta ve gerekli fiziki altyapı oluşturulmamaktadır.[17]

 

6.      SANAT EĞİTİMİNDE FİNANSMAN:

 

         Okullarımızda araç ve gereç sağlanmasında, saklanmasında ve kullanılmasında başta parasal olmak üzere pek çok sorunla karşılaşılır. Bu sorunların başında yöneticilerin parasal kaynaklarını önemine inanmadıkları bir alan için kullanmamaları gelir.[18]

         Sanat Eğitiminde finansman devlet üniversitelerinde, devlet bütçesinden karşılanmaktadır. Bu sınırlı finansman kaynağının yeterli düzeye getirilmesi için yeni uygulamalara geçit verecek yasal düzenlemeler yapılmasının önemli yararı olacaktır. Döner sermaye ve vakıf birimlerinin çalışmalarını kolaylaştıracak yasa düzenlemeleri, yöneticilerin işini kolaylaştıracağı gibi, aktif çalışmalarından caydırıcı olmayacağı gibi motive edecektir.

                                                                                                                                                  

7.      SANAT EĞİTİMİNDE BİLGİ VE DENEYİM KAYNAĞI, TEORİ VE UYGULAMA:

 

         Sanat Eğitiminde teori ve uygulama, öğrenci için bilgi ve deneyim kaynağıdır. Bunun için evrensel ve ulusal normlara uygun bilgi arşivi (databank) oluşturulması, geniş kapsamlı kütüphane düzenlenmesi sanat eğitiminin amacına ulaşmasına önemli katkıda bulunacaktır. Özel sektörün de sanat yayınları konusunda teşvik edilmesi, onlarla işbirliği yapılması öğrenci işveren diyalogunu geliştirecek, gelecekte öğrenciye yeni iş alanları hazırlayacaktır. Bu bağlamda yayın evleri ile yönetim anlaşmaları ile ucuz kitap elde etmenin yollarının araştırılması bilgiye erişimi, hem öğretim elemanı hem de öğrenci açısından kolaylaştıracaktır.

         Plâstik sanatlarda, kompozisyon, birtakım elemanların birbirleriyle ilişkisinden doğar. Bu ilişkilere sanat ya da tasarım ilkeleri adı verilir, bu ilkeler her sanatçıya göre az-çok değişiklik gösterse bile bunlar bütün sanatlarda aynı ya da benzer ilkelerdir. [19] L. ERNST, "yaratıcılığın daha önce hiçbir araya gelmemiş iki kavram ya da nesneyi orijinal bir bileşim oluşturan üçüncü bir kavram ya da nesneye dönüştürme becerisi olduğunu" belirtmiştir. Yaratıcı bireyler özgürlüğüne düşkündür, yetilerini alışılmadık biçimde deneyimleyerek farklı şekilde aktarırlar. Yaratıcı birey bilgiyle donatılmalıdır. Oregon Üniversitesinden J. D. EWAN en fazla kaynaktan yararlananın en yaratıcı olduğunu iddia eder. Sentezleme ve analizi çok iyi kotaranlar daha yaratıcı bireylerdir. Yaratıcılar, olanakları zorlar. Özünde farklılık yatar. Önceden birbiriyle ilişkisi olmayan kavram ve görsel unsurlar arasında bağlantılar kurma yeteneğidir yaratıcılık. Tabii hayal gücü olmadan da düşünce üretilemez. Yaratıcı insan okuyan, gözlemleyen, dinleyen ve araştıran bireydir. Yaratıcı yöntemler; 1- Kapsamlı düşünme; birden fazla yöntem 2- Beyin fırtınası, ( A. OSBORN) grup çalışması 3- Kuluçka yöntemi; bir konu üzerinde uzunca çalıştıktan sonra dikkat başka bir konuya çevrilir. Kuluçkaya yatırılan esas konuya dönünce yaratıcılıkta sıçrama söz konusu olabilir 4- Not alma yöntemi; eskiz, karalama bir çok yaratıcı düşünce ya da buluş kağıt üzerine çabucak aktarılır. Bulunan çözümler, sürekli evrime uğrayarak gelişir ve zenginleşir. Her tür malzeme kullanılır, eskiz kağıdı, pelür, bilgisayar vs. 5- Sentez yöntemi; buluşlar çoğu kez birbiriyle çelişen, aykırı unsurların bir araya gelmesiyle ortaya çıkmıştır. ( Örn. PİCASSO'nun Kübizmin doğuşunu Afrika maskelerinden esinlendiğini söylemesi gibi ) Ayrıca bir not defterine sürekli not almak ya da yazmak ta yöntemlerden biridir, yaratıcılık adına. Daha sonra bu notlar değerlendirilir, ilişkilendirmeler yapılır. 6- Görsel incelemeler; bakma, gözden geçirme, denetleme. Müzeler, sanat galerileri, kütüphaneler beyni zenginleştirecek kaynaklardır. Tasarım süreci ise; Problemin tanımı Bilgi toplama Yaratıcılık ve buluş süreci; problemin tanımı ve olasılıkların araştırılmasına yönelik çalışmaları içerir. Çözümler, olasılıklara noktadır. Çözüm bulma Uygulama Tasarımda görsel unsurlar bir bütünlüğe sahip olmalıdırlar. Ayrıca tasarımda sezgi, önsezi de önemlidir. Ancak bir tasarım salt içgüdülerle oluşmaz. Tasarım ilkelerini bilmek ( zıtlık, ritm, denge vb.) ve bunları gerektiği yerde kullanmak lazımdır. İşte Sanat eğitimi bu anlamda da gereklidir…. Sanat eğitiminde kafaları bloke etmeden  tasarım olgusunu geliştirmek gerekir. Öğrencilerime tasarım gücünün önemi konusunu vurgularken imkansızı başarmak adına ne gerekiyorsa onun yapılması gerekliliğini vurgularım. "Sürücüyü dört köşeli bisiklet tekeri üzerinde ilerlerken nasıl dengede durdurabileceğimizin" sorusuna yanıt ararım... Bu, öğrenciyi salt gördüğünü yineleyen, öğretmen kimliğine büründüren tarzdan kurtulması beyinsel faaliyetlerini, sezgilerini, duygularını, kendi kişiliğini kullanması demektir. Hayal eğitimi de gereklidir. Hocanın tahtada gösterdiğini yineleme değil. G. VASSAF "yaratıcılığın duvarları yoktur" diyor ve devam ediyor; "yaratıcılık yaşamın doğrulanmasıdır. İnsanın özgürlüğünün doruk noktasında yeni ufuklara doğru uzanmasıdır. Yıkıcılık yaratıcılıkla yok edilir". Yaratıcılık, yoğunluğu beraberinde getirir. İnsanın ve yaşamın anlamıdır. Bir gereksinmedir çünkü. Var olmanın bir yolu, hayatın göstergesidir. "Ölümsüzlük adına yaratıcılık eylemi vardır. Resim yapmak gibi" (LİFTON) Yaratılanın paylaşılması bir başka doyum noktasıdır. Anlam göstergesidir. "Yaşam sevgisinin içinde yaratıcılık vardır." (E. FROMM) Tüm bunlar fark etmekten geçiyor. Algının önemi burada başlıyor işte. Yeşili görmek, kuş sesini duymak, yanımızdan geçip giden güzelliği ya da kötülüğü fark etmek ve sevgiyle örüntülenen yaratıcılık gibi... İletişim yaşantımızı etkileyen en önemli özelliktir. Sanat da bir şekilde iletişim serüvenin içinde yer alır. Eğitimin bu bağlamda payı çok büyüktür ve sanatla eğitim arasında bir ilişki vardır. Sanatı kavramak, sanat eserinde iletilmek, duygu ve düşünceyi anlatmak ta bir sanat kültürünü gerektirir. Sanat insanın özsel güçlerinin dışa vurumudur ve gelişmeyi sağlar. İnsanın en önemli özelliği öğrenmek ve bunu deneyimlerinde kullanarak gelişmektir…. Sanat eğitimi kişiye görsel okur-yazarlık kazandırır.[20] Sanat eğitimi kişiye, niteliksel ayrımsamaya yönelik eleştirel düşünme kazandırır.[21]

         "Tasarım eğitiminde bilinçaltı ve bilinç üstü düşünme olgusu ve duyusunu kendine özgü bir bütün haline getirme amaçlanmalıdır. Bu bağlamda algı eğitimi de yapılmalıdır." (B. DENEL) Yetenek kalıtımsal olabilir ancak yaratıcılık öğretilir ve geliştirilebilir. Yaratıcı yetiler entelektüel birikim ve becerilerden kaynaklanır. Bu da eğitimle gelişebileceğinin bir göstergesidir. Tabii bunda araştırmanın önemi çok büyüktür. Çünkü daha çok araştırma yapanlar, daha az araştırma yapanlara göre yaratıcılıkları daha çok gelişir. Burada öğretmene düşen görevlerden biri de öğrenciye kendini eğitme olanağı tanımak, oto kontrolünü sağlamasına fırsat vermektir. [22]

 

8.      SANAT EĞİTİMİ İLE  İLGİLİ KURUMSAL  BOYUT:

 

         Sanat Eğitimi; eğitimci, öğrenci, zaman, mekan, işleyiş, yönetim, finansman, üretim, vs. olguları ile kurumsal boyutta verilir. Bunlardan birinin eksikliği ya da yokluğu, birleşik kaplar misali diğer uygulamaları da etkiler. Sanat eğitimi sistemi, hedefleri doğrultusunda gerekli etkinlikleri sağlayabilmek için, ilgili hizmet birimlerinin işbirliği ile destek almak ve vermek durumundadırlar. Daha baştan bu ve benzer hizmet birimleriyle gerekli iş birliği yaparak destek verilmediği ya da alınmadığı takdirde, sistemin alt yapısında tahribe dayalı hasar meydana geleceğinden, kurumsal boyutu ile sanat eğitimine yönelik hizmetlerin zamanında ve yeterli düzeyde sağlanması imkansız hale gelmiş olur.

         Bilgi çağının getirisi olarak Sanat Eğitimi yeni bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle başlangıçta teorik alanı çağrıştırması, yeni getirilmeye çalışılan tanımlamalardan kaynaklanmaktadır. Bu ise bir kavram karışıklığına neden olmaktadır. Bunun nedeni ise yeni bir alan olması yanında kurum içi ve kurumlar arası yeterli düzeyde iletişimin olmamasına dayanmaktadır. Tanım ve terimler, tıkanma noktasına gelen eğitim sürecinin yeni çözüm yolları arama ve bulma çalışmalarının sonrasında yoğun inceleme ve araştırma sonucunda ortaya çıkar. Kurumsal bazda; Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri, isim değişikliğine uğrayarak, Resim-İş bölümlerinin yerini almıştır. Tanım ve terim olarak verilen bu isim Sanat Eğitiminin işleyiş amaçları ile örtüşmekle beraber, Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı ile birleştirilmesiyle bu organizasyon sorun çözme yerine “sorun” olmuştur. Kurumlar arası iletişimin eksikliği, zıtlaşmalar, Müzik ve Resim Öğretmenlikleri Ana Bilim Dallarının ayrılarak birer “Bölüm” statüsünde Dekanlıklara bağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Resim-İş Öğretmenliği Ana Bilim Dalı isminin değiştirilerek “Plastik Sanat Eğitimi Bölümü” adını alması çağın gereği olarak karşımıza çıkmaktadır. Plastik kavramı, tanım ve terim olarak, Estetiğin ve Görselliğin adı durumundadır. Tıp Fakültelerindeki Plastik Cerrahi Ana Bilim Dalları İnsan vücudu üzerindeki estetik operasyonun doğal bir adı olarak kullanılmaktadır. Bu isim Tıp alanında kullanılabiliyorsa; kaynağını aldığı alan olan Plastik Sanat’ın Eğitiminde de kullanılabilir. Böyle bir uygulama, eğitpolitik bağlamda sanat eğitimine, evrenselliğe açılan bir pencere niteliği kazandırabilir.

Sanat Eğitimi, resim, müzik, tiyatro gibi tüm sanat etkinliklerini içine alan bir anlam taşımaktadır. ….. Herbert Read “Sanatın Anlamı” adlı kitabında “sanat” sözcüğünün daha çok plastik ya da görsel sanatlara bağlandığını, ancak tüm sanatları kapsayan geniş bir tanım olarak ele alınması gerektiğini söyler (Read,1974) [23] . Bu nedenle Resim-İş Öğretmeliği Ana Bilim Dalı’nın adı aynı alanı çağrıştıran “Plastik Sanat Eğitimi Bölümü” ismi ile değiştirilmelidir. Daha geniş açılımda ise; Tüm sanat alanlarını içine alacak, özel sektör elemanı yanında, İlk,orta ve yüksek öğrenime öğretim ve eğitim elemanı yetiştirecek “Güzel Sanatlar Eğitim Fakülteleri” kurulmalıdır.

Güzel sanatlar, diğer sanat alanlarından farklı olarak somut değerler sunabilen bir alandır. Eğitim alanında, öğretimin yaşantıya dökülmesi, tüm duyu organlarına hitap etmesi ve tekrarın yapılması gibi ögelerin kalıcılığı artırabildiği bilinmektedir. Plâstik sanatlar eğitimi de belirtilen bu ögelere hizmet etmekte, diğer alanlarla bağdaşabilmekte ve diğer sanat alanlarıyla birlikte de kullanılabilmektedir.[24]

 

9.      SANAT EĞİTİMİNİN VARMAK ZORUNDA OLDUĞU BAŞARI:

 

         Başarı, sistemli ve yoğun çalışmanın sonucudur. Sanat eğitiminde başarı sağlamanın yolu, ilgili hizmet birimlerinin eşgüdüm içerisinde çalışabilmesi için gerekli olan alt yapının oluşturulmasıdır. Açıkçası sisteme çalışılırlık kazandırılması ve sürekli hale getirilmesi gerekir. Başarı grafiğinin yükselmesini sağlamanın bir yolu da denetim mekanizmasını çalıştıracak takip ve denetim biriminin oluşturulmasıdır. Bilgisayar destekli başarı takip biriminin kurulması, sonuca göre ceza ödül fonksiyonun işletilmesi, başarıyı kolaylaştırıcı etkinlikler olacaktır. Bu sistemin yapılaştırılmasında  sanat Eğitimin kendine göre özgün yönlerinin olduğunu da dikkate almak gerekir. Sanat Eğitimi veren ilk ve orta öğretim kurumlarında öğrenciler “ ön ve orta yetişkin” konumlarında iken bu Yüksek Öğretim Kurumlarında bu öğrenciler “son yetişkin” konumlarındadırlar. Başarı Grafiği izleme merkezinin, rehberlik, psikolojik danışmanlık, rehabilitasyon birimleri ile eşgüdüm içerisinde çalışarak, başarıyı engelleyici etkenlerin ortadan kaldırılması için çalışmalıdırlar.

            Genel kanının aksine çocuk, yetişkin bir insanın küçültülmüş bir örneği değildir. Çocukların çevreyi algılayışları, tepkileri farklıdır. Eğitim verilirken de bu farklı özellikleri unutulmamalıdır.[25] Klee çocuk resimleriyle kendi resimleri arasında kurulmak istenen ilişkide biraz ileri gidildiğini fark ederek şu açıklama gereğini duyar:”Benim resimlerimi çocuk resimlerine benzetmeyiniz. Bunlar iki ayrı dünyanın ürünleridir. Unutmayınız ki çocuklar sanat hakkında bir şey bilmezler. Sanatçı ise aksine resimlerin biçimsel düzeni ile bilinçli olarak ilgilidir. Sanatçının resimlerindeki anlam amaçlanan ile bilinç altının ortak sonucudur”(Werkmeister,1977)[26] İki- yedi yaş grubundaki küçük çocuklar, alışık oldukları konulara ya da sevdikleri ya da denedikleri temalara karşılık verdikleri zaman kendine özgü; idiosyncratic evrededirler. Bu çocukların sanat yapıtının etkileyici özelliklerine yanıt verişleri kendi kişisel duygularına dayandırılır. Bu çocuklar sanat yapıtının yapılmasında kullanılan gereçle ilgilenmez  ve yargıları temel olarak kendilerine özgürüdür. Yedi-dokuz yaş gruplarındaki öğrenciler gerçek konulara, gerçekçi temalara yanıt verdiğinde Estetik Gerçekçilik evresindedirler. Sanat yapıtında resmedilen kişinin duygularıyla özdeşleşirler (Anlatım). Sanat yapıtının yapılmasında kullanılan gereç ya da tekniği görmezden gelirler. Bu çocukların yargıları ideal gerçekçiliğe dayandırılır. Ergenlik dönemindekiler; dokuz-oniki yaşlar Estetik Karmaşa evresindedirler. Bu yaştakiler hoşlarına giden düzenlemelere yanıt verirler, hayvan temaları, ilginç konular, hayat ve ölüm ilgilerini çeker. Bunların sanat yapıtlarının anlatımsal özelliklerine yanıtları, sanatçının anlatım özgürlüğüne dayandırılır. Bir gerecin anlatımsal niteliklerine örneğin, kilin doğal duyumsanmasına yanıt verirler. Yargıları karmakarışık olmuştur. Gerekçeleri sanatçının farklı olma hakkına dayandırılır. Gençler; ergenlik dönemi ve daha ileri yaşlardakiler; sanat eğitimi almış olanlar, ana konunun simgesel özelliğine yanıt verdikleri zaman Estetik Bakış Açısı evresindedirler. Sanat yapıtının anlatım özelliklerine verdikleri yanıtlar biçimlerin uyandırdığı duygulara dayandırılır. Bir gerecin yarattığı çizgi niteliğine ve kompozisyon  elemanlarına yani yapıtın biçemine yanıt verirler. Yargıları, uslupsal ölçüte,  çizgi,şekil, renk, uzam gibi biçimsel kararlara dayandırılır ve belli bir sanat dünyasıyla bağlantı kurarlar. Örnek olarak bir müze ya da galeri standartları gösterilebilir. Estetik eleştiri evresine öğrenciler zor ulaşır; ancak, eğitimli sanatçılar ulaşabilirler ki bu oldukça zor başarılır. Konuya ilişkin bilgiyle ilişki kurduklarında Estetik eleştiri evresine ulaşırlar. Bu standardın  nasıl değerlendirilmesi gerektiği bilgisini içerir, ve bu da ancak uzmanlık işidir. Örneğin kimi zaman anlatımsal nitelikler sanatın ustalıkla ilgili standardını değiştirebilir. İşte bu son aşama estetik eleştiri evresi olarak adlandırılır.[27]

 

 

SONUÇ VE ÖNERİ:

 

n    Sanat Eğitiminde “yeni yaklaşımlar” değişmeyen bir süreçtir. Bilgi çağında, bilgiye erişim daha kolaylaşmıştır. Bu açıdan sanat eğitimcileri ve sanat öğrencilerinin, teknolojik donanım ile tanıştırılması ve buluşturulması önemlidir.

n    Bireysel istem ve beklentilerin sınır tanımazlığı, çok yönlü düşünebilmeyi, sanat eğitiminde de demokratlaşmayı gerektirmektedir. Bilgi çağında sanat eğitimi ön plana çıkan alanlardan biridir. Bu nedenle bu alanı ön plana çıkaran nedenler dikkate alınarak bu eğitimi veren kurumlar yüksek düzeyde desteklenmelidir.

n    Sanat Eğitiminde  gelinen nokta ne olursa olsun, -fütürist önerilerle- gelinen noktayı aşmak için, yeni proje çalışmaları üzerinde yoğunlaşmalı, pilot bölge ve eğitim kurumları oluşturulmalıdır.

n    Evrensel ve Ulusal normlar dikkate alınarak, çağın önünde gidebilmek için, kurum içi ve kurumlar arası diyalogu kurmalıyız. Bu da yönetici ve uygulayıcılar arasında planlı bir işbirliği ile gerçekleşecektir.

n    Bilgisayar destekli başarı takip biriminin kurulmalıdır.

n    Verimli bir Sanat Eğitimi için, “Plastik Sanat Eğitimi Bölümü” kurulmalıdır.

n    Tüm sanat alanlarını içine alacak, özel sektör elemanı yanında, İlk,orta ve yüksek öğrenime öğretim ve eğitim elemanı yetiştirecek “Güzel Sanatlar Eğitim Fakülteleri” kurulmalıdır.

 

KAYNAKÇA

 

Alakuş, A., Osman, Sanat Eğitiminde Öğretim Teknolojileri Ve Ortamın Öğrenme-Öğretme Sürecine Etkisi Bağlamında Nitel Bir  Gözlem, ”, III. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu ve Fuarı 28-29-30 Mayıs 2003 (III. International Educational Technologies Symposium and Fair 28-29-30 May 2003), Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü (Eastern Mediterranean University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences), Mağusa Kıbrıs, 2003 

Alkan, C. Uzaktan Eğitimin Yapı ve İşleyiş Boyutu, Uzaktan Eğitim Dergisi, Kış1998, Ankara, s. 5-9

Atan,Uğur, Televizyon Teknolojisinde Çizgi Film İle Eğitim, III. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu ve Fuarı 28-29-30 Mayıs 2003 (III. International Educational Technologies Symposium and Fair 28-29-30 May 2003), Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü (Eastern Mediterranean University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences), Mağusa Kıbrıs, 2003 

Boydaş, Nihat, Osmanlı Tuğralarına Eleştiri Açısından Bir Bakış, yayim.meb.gov.tr/yayimlar/143/2.htm

Çellek, Tülay ,http://www.kameraarkasi.org/kompozisyon/temelsanat/yaraticilik.html, tcellek@yildiz.edu.tr

Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.2

Mercin, Levent, Müzeye Dayalı Sanat (Resim) Eğitiminde Teknolojik Materyallerin  İşlevi, , III. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu ve Fuarı 28-29-30 Mayıs 2003 (III. International Educational Technologies Symposium and Fair 28-29-30 May 2003), Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü (Eastern Mediterranean University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences), Mağusa Kıbrıs, 2003

Özsoy, Vedat, www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/153-154/ozsoy.htm

Tepecik, Adnan, Grafik Sanatlar, tarih-Tasarım-Teknoloji, Detay Yayınları:41,1.Baskı, ekim 2002, Ankara, s.11-12

www.yok.gov.tr/egitim/ogretmen/kitaplar/ilksanat/unite3134.doc

www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/mart/sanat.htm

www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/sayi39/ataman.htm


[1] Dicle Üniversitesi, Ziya Göklap Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Resim Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi, DİYARBAKIR / TÜRKİYE
[2] Tepecik, Adnan, Grafik Sanatlar, tarih-Tasarım-Teknoloji, Detay Yayınları:41,1.Baskı, ekim 2002, Ankara, s.11-12
[3] Alkan, C. Uzaktan Eğitimin Yapı ve İşleyiş Boyutu, Uzaktan Eğitim Dergisi, Kış1998, Ankara, s. 8

 

[5] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s. vııı-ıx
[6] www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/sayi39/salderay.htm
[8] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s. 13-14
[9] Alkan, C. Uzaktan Eğitimin Yapı ve İşleyiş Boyutu, Uzaktan Eğitim Dergisi, Kış1998, Ankara, s. 8
[11] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.ıx

[12] Alakuş,A.,Osman, Okul Öncesi Sanat Eğitiminde Sezgi Ve Yaratıcılık,Uluslar Arası Katılımlı 2000’li Yıllarda 1. Öğrenme ve Öğretme Sempozyumu 29-31 Mayıs 2002 (The First Symposium on Learning and Teaching in 2000s with International Participation) Bildiri Özetler (Book of Abstarcts), İstanbul Türkiye, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Sayfa: 162-163.

 

[13] T.C. M.E.B. Yedinci Milli Eğitim Şurası 5-15 Şubat 1962, Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.42
[14] Atan,Uğur, Televizyon Teknolojisinde Çizgi Film İle Eğitim, III. Uluslar arası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu, (III.İnternational Tchnology educational symposium), Doğu Akdeniz Üniversitesi, Kıbrıs
[15] Alakuş, A., Osman, Sanat Eğitiminde Öğretim Teknolojileri Ve Ortamın Öğrenme-Öğretme Sürecine Etkisi Bağlamında Nitel Bir  Gözlem, ”, III. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu ve Fuarı 28-29-30 Mayıs 2003 (III. International Educational Technologies Symposium and Fair 28-29-30 May 2003), Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü (Eastern Mediterranean University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences), Mağusa Kıbrıs, 2003 

 

 

[16] Mercin, Levent, Müzeye Dayalı Sanat (Resim) Eğitiminde Teknolojik Materyallerin  İşlevi, III. Uluslar arası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu, (III.İnternational Tchnology educational symposium), Doğu Akdeniz Üniversitesi, Kıbrıs 

 

[17] www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/153-154/ozsoy.htm

 

[18] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.33
[19] Boydaş, Nihat, Osmanlı Tuğralarına Eleştiri Açısından Bir Bakış,www. yayim.meb.gov.tr/yayimlar/143/2.htm
[20] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.49
[21] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.49

 

 

[23] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.2
[24] www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/sayi39/salderay.htm

 

[25] www.yayim.meb.gov.tr/yayimlar/mart/sanat.htm
[26] Kırışoğlu, O. Tekin, Sanatta Eğitim, Pegem A Yayıncılık, Ankara,2002, s.58

[27] www.yok.gov.tr/egitim/ogretmen/kitaplar/ilksanat/unite3134.doc

Makaleler

GÜZEL SANAT VE TOPLUM

 

         

 

                                                                                                          Prof. Ahmet ATAN

 

            Toplumları “Güzel’e ve Güzel Sanatlara “ zorlayan pek çok nedenler vardır. Yalnız bu tek başına ekonomik faktörle açıklanamaz. Ekonomi, bilim, felsefe, politika gibi disiplinler önemli birer faktördürler ama yaşamın sadece birer bölümleridir. Sağlıktan sanata, ekonomiden eğitime hemen her alan Güzel’den payını almalıdır.

            Sanatın, kendinden kaynaklanan özel niteliğinden dolayı, toplumun sosyal değişim ve gelişim sürecinde sanat, diğer tüm atılımlardan daha önce etkileşime uğradığı gözlenmektedir. Tarih boyunca Güzel ve Güzel Sanatlar’ın toplum içerisinde özel bir yeri olmuş, bir anlamda sosyal gelişimin ya da değişimin aynası olmuştur. Toplumsal gelişimin boyutu ile Güzel’e olan gereksinim arasında doğal bir uyum vardır.                                                            

Yaklaşık 5000 yıllık tarihimiz, Güzel Sanatlarda uzun bir geçmişe sahip olduğumuzun göstergesi olarak kabul edilebilir. Türk Milleti olarak bilinen savaşçılığımız ve barışçılığımız yanında diğer bir karakter özelliğimiz de “Sanatçı bir Millet” olmamızdır. Atalarımızın, giyim-kuşamlarından barınaklarına, av ve ev aletlerinden silah kabzalarına varıncaya kadar gösterdikleri sanatkarane yaratıcılık 20. yüzyıl sanatlarına dahi kaynak olmaktadır. Muharebe meydanlarındaki cengaverliğimiz, Lale-gül bahçelerinde hissiyatlı bir bahçıvanlığa dönüşürken bu durum Türk Milleti olarak sanatçı karakter yapımızı ortaya koymaktadır.

            Batılı Türkoloji uzmanı Lord Kinros diyor ki; “ 17. yüzyılda Türklerin bir süre savaşı bırakıp bahçeleri ile uğraştığı günlerde Avrupa ilk defa Lale’yi tanıdı”. Aynı şekilde Lord Kinros başka bir tespitinde görüşünü şöyle ifade ediyor:” Zevk sahibi olduğu kadar savaşçı bir insan da olan Türk erkeği süslü silahlar kullanmış ve gümüş işlemeciliğini bir büyük sanat haline getirmiştir. Lord Kinros’un bu görüşüne göre demek ki Türk Milleti çelik yumağa sarılı kadife gibidir.

            Sanatçı ruh, Türk Milleti’nin karakter yapısında var olan belirgin özelliklerindendir. Tarihi gelişim sürecinde Türk Milleti’nin içinde bir potansiyel güç olarak duran sanat faaliyetlerinin baba’nın oğul’u, dede’nin torunu yetiştirmesiyle, yaygın sanat eğitimi olarak ortaya çıkmaktadır. Bu usta çırak sanat eğitimi yıllar sonra yapılacak olan üniversitelerdeki Güzel Sanatlar Fakülteleri ve Bölümlerinin kuruluşuna öncülük ediyordu.

Toplumların siyasal, sosyal ve kültürel varlıklarının deposu tarihtir. Ancak, kültür varlıklarının iki deposu veya iki şahidi vardır. Bu iki şahidin birisi gelenek, ötekisi ise sanat eserleridir. Bu topraklar üzerinde Türk uygarlığının şahitleri yok olursa, Türk Milleti’nin var oluşunun ve büyük bir medeniyete sahip olduğunun ispatlanması güç olur. Türkiye Cumhuriyeti’nin çocukları; şanlı bir imparatorluğun torunları ise, bu şanlı bir kültür varlığının sahipleri olduğunun göstergesidir. Ancak 1919 yılından başlayarak Anadolu büyük bir değişim hamlesi içine girmiştir. Bunu gören Türk ressam, mimar ve heykeltıraşları, Milli Mücadeleyi destekleyen bir birlik anlayışıyla, toplumsal değişim ve gelişim sürecine olumlu katkılarda bulunmuşlardır.

Anadolu Türkiye Cumhuriyeti’nin öz topraklarıdır. Bunun en kesin kanıtları Türk Kültür ve sanat eserleridir. Yüzyıllardır kan ve gözyaşı ile kurulan, korunan ve kollanan bu vatan toprakları, analarımızın, bacılarımızın el emeği göz nuru halı, kilim, yazma ve daha nice el işi işlemeleri ile, en güzel şekilde süslenmiştir. Bu özelliği ile Anadolu’nun kendine has bir kültürü, bir sanatı olduğunu biliyoruz. Ancak Türk toplumunun yüksek bir kültür ve sanat seviyesinde bulunduğunu, yeterince hem kendi toplumumuza hem de dünyaya tanıtmak gibi bir görev üzerimize düşmektedir.

Özellikle Türkiye’de cumhuriyetin ilanından sonra, Türk Toplumu arasında Güzel Sanatların yeri ve öneminin vurgulanması için, Devlet yönetimi özel bir gayret göstermiştir. O zamanlar ki; devletin başında Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk bulunuyordu.

Dünya tarihini gözümüzün önüne getirirsek, gelmiş geçmiş büyük insanların her biri yalnız büyük asker, büyük devlet adamı, büyük ilim adamı ve büyük sanatçı olmuştur. Toplumlarına, bilim kültür ve sanat dünyasına böylece hizmet ederek göçüp gitmişlerdir. Her biri bugün saygı ve sevgi ile anılmaktadır. Ancak, bu güne kadar hiç biri Atatürk gibi, mensubu olduğu milleti esir olmaktan ve onun vatanını düşman istilasından kurtarıp, onu çağdaş bir millet düzeyine yükseltmek, onu diline, tarihine, sanatına kadar düzene koymak hareketlerine girişerek başarılı olmamıştır. Bunu ancak Türk Milleti’nin içinden çıkan dehalar zincirinin son halkalarından biri olan Atatürk yapabilirdi. Atatürk engin kültürlü bir devlet adamı, Özgür düşünceli bir eğitimci, halkını aydınlatmayı görev edinmiş bir hatip ve gerçek anlamda bir halk öğretmeni aşamasına erişmiş, bütün olanaklarını halkına, gençliğe, vatanına adamış saygın ve seçkin bir öncü Türk vatandaşı idi.

Atatürk’ün toplumu aydınlatma faaliyetleri doğrultusunda, Türk toplumu ve aydınları  arasında “Türk Sanatı” görüşü hakim olmaya başlamıştı. Hatta bu isim altında Sanatçı-yazar Celal Esat Arseven tarafından 305 sahifelik bir kitap yazılmış ve yayınlanmıştır. Bu eserin hazırlanış tarihine bakılırsa;1934 ile 1935 yılları arasında olmalıdır ki, Atatürk’ün Türk Kültür tarih ve sanatını araştırma faaliyetlerinin yoğun olduğu bir döneme rastlar. Zaten Türk toplumunu bilinçlendirme adına yürütülen faaliyetlere bakılırsa, Atatürk’ün bu faaliyetleri belli bir sistem içinde tasarlayıp uyguladıkları görülür. Atatürk’ün bu politik uygulamasını üç aşamada incelemek mümkündür. Bu hareketlerin birincisi, tanıtıcı, ikincisi teşvik edici ve güven verici, üçüncüsü de Türk Plastik Sanat Eğitimi Kurumlarını oluşturmak olmuştur.

Toplum olarak, güzel sanatlar olmadan da yaşayabiliriz. Fakat, o zaman; ruhumuz, iç dünyamız boş kalır; bir çöle benzemiş olur; bizler, barbarlaşırız ve o zaman da, belli bir uygarlığımız olduğu için, “uygar barbarlar düzeyine düşeriz !.” Güzel sanatlardan yoksun olan insanların hayatları da bir çok nimetlerden yoksun kalır; o kadar fakirleşir ve bir anlamda bitkisel hayata girerler.

Güzel sanatlar; Toplum bireyleri olan insanlarda güzelliğe, güzele ve mükemmele karşı şiddetli bir istek, bir susamışlık duygusu uyandırır. Güzel sanatlar; hayatı anlamlandırır ve sevdirir. Güzel sanatlar insanların ruhlarını yükselterek onları erdemli hale getirir; yüksek ve derin düşüncelerle olgunlaştırır, Güzel sanatlar insanların duygularını inceltir davranışlarını nazikleştirir ve güzel yaşamanın yollarını gösterir. Denilebilir ki; Güzel sanatlardan yoksun insanlar veya toplumlar aynı zamanda temiz ve asil duygulardan da yoksundurlar. Ancak Güzel sanatlar, toplumları; yüksek bir kültür düzeyine eriştirir.

            İnsanların en büyük görevlerinden biri dünyayı güzelleştirmektir. Çünkü Dünya’yı ve daha geniş anlamda evreni kurtaracak ve kollayacak güzelliktir. İyiliğin, doğruluğun, yararın, erdemin güzellikten ayrılmaz bir nitelik olduğu kabul edilirse; Güzellik bir güneş gibi yeryüzündeki her şeyi aydınlatmalıdır. Bilimin, felsefenin, politikanın daha geniş anlamda toplumsal hayatı ilgilendiren tüm alanların iyi, güzel ve mükemmel olmasını istemektedir. Güzellik yalnız, Leonardo’nun fırçasından değil; Hattat Hamit’in Kaleminden, Suna Kan’ın veya  İdil Biret’in parmaklarından da dökülüp akmalıdır.  Güzellik; demircinin çekicinden akmalı, ayakkabı boyacısının fırçasında, simitçinin tablasında da görünmelidir. Dünyada her şey ve herkes güzel olmalıdır. Şehir merkezlerinde yol kavşaklarına dikilmiş heykellerden tutunuz da, kaldırım taşlarından caddedeki gece lambalarına kadar her şey güzel olmalıdır. Ya toplum, ya insanlar!... Evet insanlar da, aileler de, ailelerin yaşayışları ve toplumun yaşayışı da; Milletlerin ve devletlerin, sosyal düzeni sağlayan polislerin de işleri güzel olmalıdır. Türkiye’mizin çiftçilerinin çalışmaları da, yaşantıları da güzel olmalıdır. Millet vekili mecliste güzel kanun hazırlamalı, Öğretmen okulda güzel öğretmeli, subay kışlada güzel eğitim vermeli, İşçi fabrikada güzel iş yapmalı, harcadıkları emekler de güzel; ruhları doyurucu ve kandırıcı olmalıdır.

            Güneş; kocaman bir elmas küre parıltısı ile dünyanın her yerinde bataklığa da, saraylara da ışığını, ziyasını gönderir. Demez ki; ben bu bataklığa ışığımı göndermem. Ama işin güzel tarafı; Güneş küre ışığını bataklığa gönderirken onun büyüklüğünden ve onurundan bir şey kaybolmadığı gibi, sarayın penceresinden de girmesi ile fazladan bir onur kazanmaz. Zaten aydınlığın merkezi kendisidir. İşte Güneş, demet demet, salkım salkım ışınlarını yeryüzünün her tarafına yayarak doğayı ve insanları aydınlatıyor, ısıtıyor ve yaşatıyorsa; güzellik de onun gibi; insanların ruhlarına dolmalı, insanların ruhlarını ısıtmalı, zihinlerini aydınlatıp parlatmalı; her yerde her işde insanların temiz, kusursuz olmalarına, dürüst, neşeli ve sağlıklı yaşamalarına yardım etmelidir. Ve böylece; her insanın bakışlarından, söylediği sözlerden, yaptığı her hareketten ve yüzünde beliren çizgilerle kıvrımların her birinden… insanların düşüncelerinden, elleriyle parmaklarıyla dokundukları her şeyden; zerre zerre, demet demet, salkım salkım güzellik fışkırmalıdır.Ve ancak toplum güzelin önemini kavrama ve benimseme olayının gerçekleştiği gün; hayatta güzellik denilen insanlara ya da toplumlara dirlik, dirilik, birlik ve esenlik verici bir yüce kaynağın var olduğu söylenebilir. Şu bilinmeli ve kabul edilmelidir ki; Güzelin kendisi topluma muhtaç değil, toplum güzel sanatlara muhtaçtır.

            Ortaya çıkan bu sonuçlar güzel sanatların sosyolojik yönünü ortaya koymaktadır. Bu bağlamda güzel sanatların kendine özgü bir etkisiyle sosyal topluma kazandırdığı bir estetik yaşantı vardır. Güzel sanatlar, bu yönü ile uygarlığa ve sosyal topluma önemli katkılarda bulunur. Bundan dolayı tarihçiler bir toplumu inceleyip değerlendirirken, artık savaş ve zaferlerden çok; sanat eserlerini inceliyorlar. Çünkü bir toplumu ve onun zeka, tasarım düzeyini en iyi yansıtan ayna, toplumsal eserlerdir. İşte güzel sanatlar şüphesiz; insana, insanlığa yeniden asli fonksiyonlarını kazandıracak bir araçtır. Güzel sanat eserleri, toplumların onurlarını yüceltmekte, ruhlarını temizleyip ıslah etmekte, insanlara bedensel ve ruhsal bir tazelik ve canlılık vermektedir. Toplumun günlük yaşantılarındaki uygunsuzluklarından, hatalarından, kusurlarından ve kötülüklerinden uzaklaşmalarına güzel sanatlar vesile olur.

            Güzel sanatlar, insanda; doğuştan gelen ve ayrı ayrı zamanlarda beliren nitelikleri geliştirmek, insanda en iyi, en güzel ve en yüce olan insanlık duygularını eğitmek ve geliştirmek suretiyle insanın en mükemmel şekli almasını sağlayacak bir araçtır.

            Her ne kadar, toplumun büyük bir kesimi güzellik ile güzel sanatların ve sanatçının yaratıcılık gücü’nün, hayatta bir süs unsuru olduğunu benimsemişler ve her zaman, bu görüşlerini itiraf etmişlerse de güzelliğin; gene de asil ve değerli bir duygu olduğuna inanır gibi görünmüşlerdir.[2] Ayrıca, güzelliğin; insanlara özgü bütün etkinliklerin temelinde bulunması ve bu etkinlikleri tamamlamada birinci derecede rolü olması gereken özlü ve özel bir nitelik olduğu konusunda yeterince ikna olamayanlar da yok değil.

            Bilinmektedir ki; bu gün; yeryüzü insanlarının büyük bir çoğunluğu bedence çok ağır ve bazı yerlerde son derece acıklı ve katlanılamaz acılarla dolu şartlar içinde yaşamaktadırlar. İnsanlık yoksulluk ve ıstıraplar içinde bunalmaktadır. Dünyanın pek çok bölgesinde bu durumda bulunan zavallı insanların karşısına çıkıp da onlara, güzel sanatlar alanlarındaki güzelliklerden ve yaratıcılıklardan sözetmek, çok acaip olmaz mı?... Ve bu tutum; yeteri kadar doyunamamış, günlerce aç dolaşmış, üstleri başları yırtık ve yamalı olan, yatacak yerleri bulunmayan kimselere güzel renkli elmalardan, portakallardan, ince el ve iğne işi dantellerden söz etmek kadar yersiz, lüzumsuz ve hatta gülünçtür; diyenler bulunmaz mı?... Fakat hemen belirteyim ki; böyle bir soruya cevap vermek bu soruyu sormak kadar saçma olur. Ve biz insanlar; çok kez böyle çürük düşünceler taşıdığımız için; bizlerin kişisel hayatımız olduğu gibi; aile hayatımız, toplum hayatımız, toplumsal ve politik hayat ve etkinliklerimiz pek çok yönleriyle şeklini değiştirmiş, deformasyona uğramış, kötüleşmiş ve sakatlanmıştır. Bunun önemli nedenlerinden biri, hiç şüphesiz; güzele ve güzel sanatlara pek az yer ve önem verilmiş olmasıdır.

            Bir bilim yarışmasında Jean-Jacque Rousseau (1712-1778) Güzel sanatlar aleyhindeki şu görüşlerini ortaya koymuştur;”İyi bir asker için bilim, felsefe ve güzel sanatlar faydalı değil; tamamıyla zararlıdır. Çünkü: İyi bir asker için önemli olan şey, zihninin bilimlerle işletilmesi ve zevklerinin güzel sanatlarla inceltilmesi değil; kollarının, vücut kaslarının ve organlarının sağlam ve kuvvetli olmasıdır.” Jean-Jacque Rousseau’nun ileri sürdüğü bu düşünceler ve yaptığı yargılamalar; ünlü filozoflardan Volteire’in dikkatini çekmiş ve Jean-Jacque Rousseau’ya bir mektup yazarak onu “İnsanları dört ayak üzerine yürümeğe zorlamakla” suçlamıştır.[3]

            İçinde yaşadığımız çağda, bir insanın hem kendisi hem başkaları için, temelinde sağlam akıl, sağduyu ve neşe içinde bulunan bir hayat yaratması ve bu hayatı yaşaması, hiç şüphesiz kolay değildir. Bu; temelli bir bilgi ve özellikle “sanat” işidir. Bu işi başarılı bir tarzda yapabilmek için, ayrı ayrı her birimizden ve hep birlikte hepimizden istenilen tek şey; güzelliğin ne olduğunu bilen, güzelliği seven sanatçılar gibi davranarak bütün hayat alanlarına hesaplı ve ölçülü adımlar atarak girmektir. Halbuki bizler, ne yapıyoruz?. Bizler kaba saba kimsecikler, üstleri başları yağ, kir, kireç ve boya içinde dolaşan badanacılar ve hatta, daha çirkini ve kötüsü; önüne geleni devirip kıran, yakıp yıkan barbarlar gibi; hayata, hayattakilere, bütün hayat alanlarına, İnsanlararası ilişkilerde birbirlerimize kaba güçlerimizle saldırıyoruz. Bundan dolayı; hayatımız çekilmez olduğu gibi, başkalarının hayatını da çekilmez hale getiriyoruz. Böylece toplum olarak hayatımız, çirkin ve düzensiz bocalamalarla akıp gitmektedir.

            Öyle sanıyorum ki; sözlerim sizlere; hepimizin ve her insanın hayatında, güzel sanatlara değer veren duygu, davranış ve yaratış belirtileri ne kadar az ve eksik ise; ve hayatımız güzellik yönünden ne kadar fakir ise; güzellik, güzel sanatlar ve sanatkarane yaratış etrafında çok çok konuşmanın yeni yeni iddialar ortaya atmanın, hatta bağıra bağıra tartışmanın; hiçbir yararı olmayacaktır. Çünkü “Karga’dan Kanarya gibi ötmesini beklemek Karga oğlu Kargalıktır”.

            Rus yazarı Dostoyevski “ Evreni kurtaracak güzelliktir” demek suretiyle, güzelliğin insan ve toplum hayatında, insanlığın kurtuluşunda oynayacağı önemli rolü belirtmeye gerek görmüştür. Dostoyevski, evreni kurtaracak bilimdir, felsefedir, politikadır dememiş, “güzellik”tir demiştir. Çünkü; bilim de, felsefe de, politika da türlü temelsiz inançlara bürünerek, yararsız ve sağlıksız biçimler alabilir; bozgunluklara, fesada uğrayabilir; her biri ağır suç sayılan türlü biçimlere bürünebilir ve o zaman; bilim de, felsefe de, politika da insanları karanlığa sürükleyen bir kara güç haline gelebilir. Bunun için; bilimin de art düşüncelerden ve her türlü kusurlardan sıyrılarak insanlığın hizmetinde bulunmasına şiddetle ihtiyaç vardır. Felsefenin  de, politikanın da dürüst, olgun, kusursuz ve mükemmel olması; kasıtlı sapmalar ve duraklamalar yapmadan işlemesi; insanların ruhlarını ve vicdanlarını huzura kavuşturan sevimli, kandırıcı bir inanç kaynağı nitelikleri içinde varlığını sürdürmesi lazımdır. Çünkü yalnız güzellik bilime de, felsefeye de, politikaya da; amaçlarına uygun alanlarda kalmayı; bu amaçlara uygun etkinliklerde bulunmayı sağlayacaktır.

            Güzellik’e dayalı incelik, naziklik ve zarafet; insanlara, muhtaç oldukları düzeni de sağlayacak; dünyayı kötülüklerden ve çirkinliklerden kurtaracak; hayatı hayat ile hayatlandıracak, insana rahatlık ve mutluluk getirecek en güçlü şarj kaynaklarından biridir.

            Şimdiye kullandığımız güzellik kavramı ile biz; pek çok insanın sık sık , her yerde, hemen her konuda ve gelişigüzel bir umursamazlıkla kullanarak gerçek anlamını bozdukları ve sakatladıkları güzellik sözlerini, aynı umursamazlık ve belirsizlik içinde tekrarlamıyoruz.  Biz bu kavramı; hem çok geniş anlam ve kapsamları içinde ve hem de; her şeyi, her hal ve işlemi sarıp kuşatan, her iş ve davranışın yalnız dışında kalmayıp içine ve özüne kadar süzülen; insanların ruhlarına, düşüncelerine, duygularına varıncaya kadar, çok yaygın alanlar içinde değerlendiriyoruz; insanların tensel ve tinsel bütün işlerine düzen verecek çok kudretli ve sınırları dikkatle ölçülmüş “yapıcı ve yaratıcı bir güç” karşılığı olarak kullanıyoruz. Böyle olduğu ve böyle düşünülmesi gerektiği halde, toplumun büyük bir kesimi güzellik kavramını, adeta Nasrettin Hoca’nın kuşuna çevirmişlerdir. Kuyrukları kesilmiş, kanatları yolunmuş, her tarafı kana bulanmış bir acayip kuşa benzetmişler; bu güzel sözlerin doğal ve normal anlamlarını yağma etmişlerdir.

            Biz insanlar; evlerimizin kapılarını, çalışma odalarımızın, okullarımızın, sosyal kurumlarımızın ve Devlet kuruluşlarının kapılarını; güzelliklere karşı- hiçbir aralık bırakmamacasına, sıkı sıkıya kapamışız. Ve hala da kapamağa devam ediyoruz. Hatta bizler; güzelliği ve güzel sanatlar alanlarındaki yaratıcılığı bir cennet kuşu gibi önce bir altın kafese kapatmış ve kapalı mekanlara hapsetmişiz. Ve toplum olarak bizler; güzel sanatları da, güzelliğe ve güzel sanatlara hizmet edenlerin eserlerini de göz önünden kaldırıp onları yalnız Sanat Müzelerine, yalnız Güzel Sanatlar Fakültelerinin salonlarına, tiyatro binaları salonlarının duvarlarına; şairlerin, yazarların çalışma odalarına; heykellerin tunçlarına ve mermerlerine, tabloların tuvallerine, sarayların ve yüzlerce sanatkarane yapılmış binaların duvarlarına aktarmakla yetinmiş ve oralara hapsetmişiz!

            Güzellik ve Güzel sanat eserleri; kaderin çok seyrek ellerinden tuttuğu paralı, bol şanslı ve imtiyazlı kimselerin kendi odalarına kapattıkları, yalnız kendilerine özgü, göz kamaştırıcı ve büyüleyici güzellikleri olan kristal avizeler değildir. Güzellik ve Güzel Sanat eserleri herkesi her yerde : Dağların tepelerinde, yürüdüğümüz sokaklarda, demirci dükkanlarının kapıları üzerinde, han’ların saçaklarında da görünmeli ve ışınları her yöne saçılan güneş gibi, her yeri ve her şeyi aydınlatmalıdır. Güzel Sanatlar ve güzellik; bayram günleri ve törenlerde giyilen “bayramlık kıyafetler” değildir. Güzellik ve güzel sanat eserleri; günlük kıyafetler gibi, her gün giyilen iş elbiseleri olmalıdır. Güzellik ve güzel sanat eserleri, birer konfor, birer süs ve güzel birer süsleme aracı veya  parlak taşlarla mücevherlerden yapılarak “hayatın boynuna” takılmış birer kolye de değildir. Güzellik ve güzel sanatlar, hayatta her gün kullanılacak hava, su ve ekmek gibi; en gerekli, hayati önem taşıyan birer “ihtiyaç”tır. Bunlar; hayat binamızı yapmada kullanılacak çimento, kum, çakıl, kireç.. gibi, en önemli harç malzemesi olmalıdırlar. Hatta, bunlar; Güzel sanat eserlerindeki güzellik, daha önemli iş görmeli; hayat binamızın yapıcıları, baş mimarları ve bütün etkinliklerimizin düzenleyici güçleri ve elemanları olmalıdırlar.[4]

            İnsan sanatçıdır, Resim çizdiği, roman yazdığı için değil… Kalbi olduğu için, ruhunda sabır, şefkat ve fedakarlık olduğu için.. Konuşmak bir sanattır.. Dinlemek bir sanattır… Öğretmenlik bir sanattır… sözün özü zoru başarmak bir sanattır… Sadece eli ile çalışana amele derler. El’i ve aklı ile çalışana usta derler.. El’i, aklı ve kalbi ile çalışana da sanatçı derler. Kısacası dünyanın güzelleşmesine, evrenin kurtarılmasına katkıda bulunan herkes sanatçıdır.

[1] Gazi üniversitesi, Sanat ve Tasarım Fakültesi Ankara-TÜRKİYE

[2] Petrov, Grigory, Olaylar İçinde Büyük Sanatçılar ve Üstün Yapıtları, Çev. Hasip A. Aytuna, İnkılap ve Aka Kitabevleri, İstanbul, 1979, s.1
[3] Şişmanov, Prof. Dr. İv. D., Sofya Üniversitesi, Petrov, Grigory, Olaylar İçinde Büyük Sanatçılar ve Üstün Yapıtları, Çev. Hasip A. Aytuna, İnkılap ve Aka Kitabevleri, İstanbul, 1979, s. XX

[4] a.g.e.,s.4

Makaleler

Çocukta Sanat Eğitiminin Önemi  

 

                            Prof. Ahmet ATAN

 

Resim yapmak çocuk için bir oyundur.

Gerçekte birçok şey çocuk için oyundur.

Oyunlar da çocuklar içindir. Çocuk sanat yapmak için resim yapmaz.

Çocuğun bu oyunda ortaya koyduğu şey onun duygu ve düşünce hayatıyla ilgili resimlerdir. Çocuğun aklı yürütme, heyecanlanma, sevinç ve tedirginlikleriyle bir iç dünyası vardır. Ortak anlatım aracı olan dil ile kendini anlatamayan çocuk sanat dili ile kendini anlatabilir Çocuk konuşarak ifade edemediklerini resim yoluyla ifade edebilir.. Çocuk resimleri sanatsal bir etkinlik olsa da kesinlikle “çocuk sanatı” ya da “sanat” olarak isimlendirilemez. Ancak çocuk resimlerine bakan sanat eğitimcileri sanatsal mantıkla değerlendirebilir. O da yetişkin mantığı ile değil, çocuğun yapmak istedikleri ile çocuk spontanizmini inceler. Sanat eğitiminin önemi, eğitimbilimi boyutlarında değerlendirildiğinde, çocuğa kendini anlatacağı bir dil, bir anlatım yolu kazandırmasında temellenir.

Çocuk resimleri, çocuğun ruh ve beden gelişiminde dikkat çeken bir uygulama alanıdır. Çocuk resimleri, çocuğun gerçek dünya ile çocukça bakışın kurduğu iletişim göstergesidir. Çocuk resim yaparak duygusal, algısal, gelişmeye yol bulur. Soyut düşünmeden gelen yolu çizgi renk ve leke ile somutlaştırır. Bu yolla çocuk kendine ait bilinmezlerin ipuçlarını yakalamaya başlar. Kendini, yapmış olduğu resimlerle keşfe başlar. Çünkü çocuk resimlerinin temelinde baskısız ruh açılımı vardır.

         Çocukta sanat eğitimi, önemli ve önemsenmesi gereken bir alan olarak kaşımıza çıkar. Sanatın çıkış noktası insan ruhu olduğu için bu alan; çocuk bilinmezlerinin bilinmesine ortam hazırlar. Sanat, Özellikle çocukların hayal gücünü yansıtır. Onların özgüven kazanmasına neden olur. Özgürlük ve özgünlük bağlamında isabetli kararlar almalarına yardımcı olur. Sadece bu nedenlerden dolayı çocukta sanat eğitiminin önemi büyüktür.

         Çocuk sanat eğitimi, eğitimle ilgili işlevleriyle örgün ve yaygın eğitimin uygulama alanına girer. Öğretimin ilki, anaokulu ve ilköğretimde başlar. Bu nedenle bu süreçlerde sanat eğitimi önemlidir. Anaokulu ve İlköğretim sürecinde sanat eğitiminden geçen çocuk bireyler için, kişilik gelişimi önemli olgulardır. Çocuk bireylerde özgüvenin sağlanması, hayatın hangi alanı olursa olsun tasarım gücünün geliştirilmesi sanat eğitiminin başlıca amaçlarındandır.

         Sanat eğitimi, genel eğitim tarihinin her döneminde var olan bir olgudur. Sanat eğitiminin geçirdiği evreler, genel eğitim sürecinde oldukça hızlı gelişime ve değişime uğramaktadır. Sanat eğitimi yoluyla çocuk, uygulamalı olarak bilgi ile yüzleşir. Sanat eğitimi alan çocuk ile almayan çocuk bir olmaz. Sanat eğitimi alan çocukların, yaşam biçimleri, hayata ve olaylara bakışları değişir. Karşılaşılan zorluklar karşısında panik atak olumsuzluğuna düşmeden pratik çözümler geliştirir.

         Evrensel eğitimin temel amaçları arasında gerçekte “gelecekçi insan modeli hazırlamak” da vardır. Sanat eğitimi amacına uygun olarak alındığında ya da verildiğinde, çocuklar gelecekçi insan tipinin özelliklerini kazanır.

         Sanat eğitimi hem akıl, hem de duygu eksenlidir. Bundan dolayı kendiliğinden bu alan daha etkili ve belirleyici konuma gelmektedir. Bilgiye hızlı erişimin yaşandığı çağımızda genel eğitim sürecine damgasını vuran olgu, “bilimsel sanat” olgusudur.

Bilgi çağında özgür düşünen çocuk özgün, özgün çocuk da özgürdür. Bunun da en uygun ortamı sanat etkinlikleridir. Sanatsal güzelliklerden zevk alabilen, kendi kültürünü tanıyan, çevresine ve sanat eserlerine eleştirel bir gözle bakabilen çocuklar yetiştirmek günümüz eğitim sistemi içinde sanat eğitiminden beklenen genel istemlerdir.

Eğitimin bir amacı da bireysel (duygusal) zekânın işlenerek en yararlı hale getirilmesidir. Sanat eğitimi ile bireysel (duygusal) zekânın, bilimsel tutarlılık ve sezgisel yaratıcı bütünlük içerisinde somutlaştığı bir alandır. Çocuk, zekâsı ve sezgileriyle yaşadığı için zaten spontane bir yapıdadır. Onları anlamak için çaba gerekir. Bu nedenle çocuğun bireysel istek ve beklentilerin sınır tanımazlığı, çok yönlü düşünebilmeyi, sanat eğitiminde de demokratlaşmayı gerektirdiği kadar özgürlüğü ve özgünlüğü de gerektirir.

Gerek teknik, gerekse sanat ve estetik bağlamda, bilgi çağında yetişen çocuklar, iletişim araçlarının çeşitliliği, çokluğu ve çağdaş entelektüel düzeydeki yeni bilgilenme kaynaklarının çoğulluğu, bilgiye kolay erişimin doğal sonucu olarak, özgürlüğün ve özgünlüğün sanat eğitimindeki rolünü vazgeçilmez bir unsur olarak ortaya koymaktadır.

Sanat eğitimi alanındaki yeni yönelimler bu alanın kapsamını genişletmiştir. Eğitimin temel bir alanı olarak sanat eğitimi, çocuk gereksinimlerine dayanır. Sanat eğitimi kendini amaçlarına dayalı bir öğretim alanı olduğu gibi, çocuğun yaratıcılığını geliştiren, çocuğa kendini ifade etme ve çevresini tanıma olanağı veren etkili bir eğitim aracıdır. Sanat eğitimbiliminin ışığında, çağın gereksinimlerine göre her aşamada yeniden güncellenmesi gerekir.

   Sanat eğitimi vermede; uygulanabilir eğitim modeli üzerinde çağdaş yaklaşımlar, çocuğun bireysel özgürlüğün ve özgünlüğün ortaya çıkması yanı sıra, sorun çözme gücünü geliştirmeyi, iletişim, iş birliği, öğrenme, araştırma, sağlıklı yaşam ve üretim yeterliliklerini pekiştirmeyi amaçlamaktadır. Tüm bu olgular karşımıza bir öğretim alanı olarak sanat eğitimini çıkarmaktadır. Çünkü sanat eğitimi, bireysel beceri ve yetenekleri temel öğretim yöntemi olarak kabul eden anaokulu ve ilköğretimin amaçlarını kendi amaçlarıyla uygulamada somutlaştırabilen bir öğretim alanıdır. Eğitim kurumlarımızda her düzeyde verilen eğitim dikkate alındığında ders öğretim programlarının, türleri artarak sanat eğitimi derslerinden yararlanmaya yönelik bölümleri çok az içerdiği görülür. Kaldı ki, eğitimi verilen birçok alanda sanat eğitiminden yararlanmak mümkündür. Bireysel özgürlüğün ve özgünlüğün ortaya çıkması için, özellikle sanat eğitimine özel bir önem verilmelidir. Çocukta bir değil birçok yetenek, birçok güç vardır. Ancak kendisini geliştirmek durumunda olan çocuk, aldığı sanat eğitimi yöntemi ile yalnız birini en iyi şekilde geliştirir. İşte çocuğun eğitim sürecinde, sanat eğitimcisinin yaklaşımı çok önemlidir. Çocuğa zamanına ve yerine göre tanınacak kimlik, ona özgür olma hissini verecek: Bu özgür ortamda, çocuk cesaretle özgün çalışmalarını ortaya koyma sürecine girecektir.

Genel eğitim uygulamaları, kurallı ve sistematik bir yaklaşımla, örgün ve yaygın biçimde yürütülmeye çalışılırken, güzel sanatlar eğitiminin özgün yönleri kabul edilmekle beraber, genel eğitim dizgesi içerisindeki yeri göz ardı edilmiştir. Güzel sanatlar alanındaki sanat eğitimi problemi, uygulanan eğitim modeli kapsamında halen çözüm beklemektedir. Her şeyden önce güzel sanatlar alanında, çocuğun bireysel açıdan özgürlüğün ve özgünlüğün ortaya çıkması için durum değerlendirilmesine gerek vardır. Bilgi çağında, sanat eğitimi alan çocuğun, sanatsal gelişim kaynaklarını ve onları oluşturan nedenleri iyi araştırmak ve bu güne kadar “gelinen aşamayı aşmak gerekmektedir”. Bu bağlamda yeni durumlara, yeni sorunlara, değişik olay ve olgulara yönelmek gereği ortaya çıkmaktadır.

Sorumluluk alma, yaratıcı düşünme, değişime uyum sağlama, problem çözme, etkili iletişim kurma, grupla çalışma, iş birliğine yatkınlık, karmaşık sistemleri anlama gibi özellikler ayrımsız olarak bütün çocukların ortak problemidir.

         Çocukta sanat eğitimi verme “arayışı”, bilgi çağının ve bilincin gereğidir.. Bilgi çağında, çağdaş sanat eğitimi için, çocuğun ve sanatın dilini anlayan, onlardan gelecek mesaj sinyallerini çözümleyebilecek, teknoloji donanımlı “hocaların hocası” konumunda olan sanat eğitimcilerini yüksek düzeyde araştırma ve geliştirmeye geçişin sağlanması gerekir. Bilgi çağını takip etme alışkanlığını kazanmış insan, doğal olarak en son gelişmeleri göz önünde bulundurarak yeni araç gereçleri tanımayı, tanıtmayı, ilk öğreneni ve öğreteni olmayı ister. Bu nedenle çağcıl gelişimlere açık bir sanat eğitimcisi için teknolojik araç-gereçlerle işbirliği kaçınılmaz bir durumdur. 

         Çocuk eğitimi noktasında, kullanılan ve kullanılacak yöntemlerle, verimi arttırmak amacıyla sanat eğitimi, bilinenden ve umulandan daha çok kullanabilecek özelliktedir. Sanat bilgiyi, bilgi özgüveni sağlamaktadır.

  Çizgi ve karalama çalışmalarından sonra çocuklar serbest biçimler oluşturmaya yönlendirilebilirler. Biçimleri renklendirmek, çeşitli dokularla kaplamak, ayrıca biçimler ve yüzey arasındaki espas ilişkilerini ayarlamak, çocuklarda bir kompozisyon çözümlemesine doğru bir yönelime götürecektir.

Çocukta duygunun dengede olmasından kaynaklanan ruhsal özgürlük, sanat eğitiminde, tasarım-uygulayım gücünün geliştirilmesine ortam hazırlar. Günümüzde çocuk sanat eğitiminin önem kazanması, sanat biliminin uygulama alanı bulması ile ilgilidir. Çağa adını veren bilgi trendinin hızla yükselmesi, basılı olduğu kadar görsel yolla bilgiye erişimin etkinleşmesi, sanat eğitimi alanında tasarım ve uygulayım yetisinin geliştirilmesi için yeterli çabanın gösterilmesine gereksinim vardır.

         Çocuklar; sanat eğitimi yoluyla kazandıkları bilgi ve becerileri uygulayabilme, karar verebilme, sorumluluk alabilme, iletişim kurabilme, ekip halinde çalışabilme gibi yeterlikler elde ederler. Çocukların bu amaçlara uygun yetiştirilmesinde; sahip olduğu serbestlik avantajı ile sanat eğitimi, önemle dikkate alınması gereken bir alan olarak karşımıza çıkar. Çocuğu öğrenme sürecinde etkili kılan, “yaparak ve yaşayarak” öğrenmesine imkân sağlayan, kendi kişiliğini bulmasına ve yaratıcı, üretken bir birey olmasına, başkalarıyla olumlu sosyal etkileşim kurmasına, kısaca tüm yönleriyle gelişmesine sanat eğitimi önemli oranda katkıda bulunur.

         Çocukta sanat eğitimi, onların aynı zamanda psikolojik gereksinmelerinin gereğidir. Çocuğun kendisini tanıması, tanıtması ve dönüt alarak kendini değerlendirmesinde, bu sanat eğitimi süreçleri önemli rol oynar.

         Çocuk ile anne ve baba, arkadaş iletişimi her şeyden önce sanat eğitimi ile bilgilendirmeyi temel alan çok amaçlı bir eğitimdir. Çocuk her eğitim ve öğretim düzeyinde, her zaman istekli olmayabilir. Ancak, bir oyun havasında geçen sanat eğitiminde isteksizlik diye bir sorun yaşanmaz.

         Sanat eğitimi sürecini gönüllü, dolayısıyla verimli kılacak olan kendine özel ve ancak kendi dili ile tanımlanabilecek durumu vardır. Sanat eğitiminin amacına ulaşmasında öğretim yöntemleri kadar önemli bir diğer araç olan bazı temel sanatsal becerilerinin bilinmesini ve uygulanmasını gerektirir.

       Atölye ortamında çok yönlü ve spontane bir eğitim söz konusudur. Bazen bir çocuğa gönderilen mesaj bir başka öğrenci üzerinde daha etkili olabilir. Ayrıca çocuğun taşıdığı çocuksu durum da oyun isteği çok yoğundur. Çocuktaki bu özellik aynı anda birçok duygu ve düşünceyi harekete geçirdiği için sanat eğitiminin akışını etkiler. Dolayısı ile sanat eğitiminin süreç içerisindeki rotasını belirler. Çizme boyama inşa etme gibi etkinliklerin yer aldığı karmaşık süreçte çocuk, çevresinde gördüğü birçok ayrı elemanı, anlamlı bir bütünlüğe dönüştürür. Bu seçme yorumlama yeniden biçimleme sürecinin sonunda ortaya çıkan ürün bir yapıt olmaktan çok çocuktan bir parçadır. Onun düşünüşü, onun duyuşu, onun görüşüdür. Çocuk için bu devinimsel ve birleştirici etkinlik, kendini anlatmaktan başka bir şey değildir.

         Çocuk izleyerek, işiterek, dokunarak dış dünyayı duyuları ile algılar. Bütün bu algı sürecini içine sindirerek duyumsar, yine bu malzemeyi zihninde birleştirip, ayrıştırarak bir sonuca varır. Sonuçta duygu düşünce ve imgelemini bir anlatım formuyla görselleştirir. Bütün bunları göz önüne aldığımızda “Boyama kitapları”nın çocuğun özgürlüğüne, özgünlüğüne, yaratıcılığına, kendilindenliğine, içtenliğine nasıl bir zarar vereceği anlaşılabilir. Boyama kitaplarının, kalıp-şablon çizimleri, önceden saptanmış renkleri, rotalara yazgılı oluşları ile çocuğu eyleminde belirleyen değil, belirlenen konuma zorlamaları, çocuğu ister istemez silmekle eş anlamlıdır diyebiliriz.

         Çocuk psikolojisinin ve insan ilişkilerinin genel kuramı, sanat eğitimi sürecindeki izleme ve yorumlama ile daha isabetli sonuçlara ulaştırabilir. Her çocuk her şeyden önce insandır. Her birinin benzer duyguları ve tepkileri vardır. Beğenilme, anlaşılma, dinlenilme, güvenilme, başarılı olma, takdir edilme gibi birçok duygu ve değerler paydasında buluşurlar. Gökyüzünü kırmızıya Ağacı maviye boyayabilen, güneşe kaş göz burun çizebilen, Aydedeyi güldüren çocuğun dünyası, kalıplara sığmayacak kadar özgür ve özgündür.

         Çocuktaki bu duygu ve değerlerin en verimli hale getirilmesi, korunması görsel iletişim bağlamında ağırlıklı olarak, sanat etkinliğini ciddiye alma ve öz güven kazanma anlayışına odaklanmaktadır. Çocukların sanat dışı derslere karşı geliştirdikleri tutumlarının, ders öğretmeni ile geliştirdikleri ilişkiyle doğru orantılıdır. Öğretmen-öğrenci ilişkisinin niteliği, öğrenmeyi etkileyen temel etkendir. Bu olgu öğretmene önemli bir sorumluluk yüklemektedir. Öğrenme kolaylığı, “öğrenmeyi eğlenceli hâle getirme” ve azami verimi sağlama öğreticinin etkili iletişim becerilerine sahip olmasını gerektirmektedir. Bu da en çok sanat eğitimi yolu ile olabilir.

         Genel eğitimciler, Anne ve babalar,  çocukları katı eğitim mantığı ile; nasıl incitebileceklerinin, onların kişiliklerine, özsaygılarına ve özgüvenlerine nasıl zarar verebileceklerinin, yaratıcılıklarını nasıl yok edebileceklerinin farkında olmak zorundadırlar. Ancak bunun farkına yeterince ve gereğince varmaları da beklenemez. Çünkü mevcut eğitim sistemi içerisinde birçok genel eğitimci öğrencilerine; kendini tanıma, sorumluluk alma, kendini yönetme ve yönlendirme; gerçekleştirme, denetleme ve değerlendirme yetilerini kazandıracak bilgi birikimi ve özel yetenekten, beceriden yoksun oldukları gözlemlenmektedir. Belki genel eğitimcilerin de ek olarak; “özel yetenek sınavlarından geçmesi gerekebilir”. Çünkü bilmek ile bildiğini öğretebilmek, eğitmek farklı alanlardır. Genel eğitimci bilgili olabilir ama, katı öğretim sistemi formatını uyguladığı takdirde tüm ülkenin geleceğini güdümlü hale getirebilir. O zaman sanatsal becerilerden yoksun çocuklar, bu eksikliklerinden dolayı kendileri de olumsuz etkilenecek; tutum ve davranışlarına biçim vermek, onların yeni ufuklara yönelik gelişimine katkıda bulunmak gibi yüce ve zevkli bir etkinliği engelleyecektir.

         Bilgi çağı ile tanışmanın gereği, sanat eğitimini veren öğretim kurumlarında, özgür ve özgün çalışma ortamını oluşturmak olmalıdır.

         İyi bir sanat eğitimcisi olmak, iyi bir sanat öğrencisi olmaktan geçer. Bu görüşten yola çıkıldığı takdirde, sanat öğrencilerini, hedeflenen düzeye eriştirebilmek için, özgür ve özgün çağrışımlara düşünsel yönden açık eser vermeye yönlendirmek gereği vardır. Çünkü bu tür bir eğitim sürecinde, araştırma, bulma, uygulama, sınama, yargılama, hüküm çıkarma, eleştirme ve sonuçlandırma gibi etkenler, özgürlük ve özgünlük bağlamında nitelik belirleyici unsurlardır.

      

SONUÇ VE ÖNERİ:

 

*    Çocuk sanat eğitimi, eğitimin diğer süreçleri kadar önemlidir.

*    Sanat eğitiminde ders dışı etkinliklerin olumlu sonuçları vardır.

*    Sanat eğitiminin gerekliliği kabul edilerek, bu doğrultuda programlar planlanmalıdır.

*    Sanat eğitimcileri ve çocukların, sıcak diyalogları, sanat eğitiminin amacına ulaşmasına olumlu katkıda bulunmaktadır.

*    Sanatın zarafeti ve incelikleriyle buluşturmadan; çocuğun hoşgörülü, sabırlı ve zarif kılabilmenin mümkün olmadığını kabul etmek gerekir

*    Resim eğitimi diğer bütün sanat dallarının eğitimi gibi duyarlıkların eğitimidir.

*    Duyarlıkları eğitilen çocuk, dünyaya da bu duyarlıklardan bakar ve onu, insana yakışır oluşumlarla gerçeklere taşır.

*    Sanat eğitimi ile çocuk kısa zaman içerisinde hızlı bir biçimde, “gözle düşünme” yetisi kazanır.

 

_______________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________

 

Makaleler

HAYAL GERÇEĞİN GEÇMİŞİDİR
 
 
                                                             Prof. Ahmet ATAN
 
Hayal kalemini kullanmak gerçeğin önüne geçmektir. Göze düşen hayal damlası gerçeğin habercisi. Hayale yönelik her şey ancak kendi dili ile kendini açıklayabilecek bir olgu. Hayal, algısal bir cevher ve derinlikle varoluşun hissedilmesi. Hayal görünmeyen bir yapı gibi görünse de geçmişi oldukça karmaşık ve insan ile aynı geçmişe sahip. Hayal ile içselliğe doğru yönelen insan, kendi iç dünyasını kurgulamış ve birbirinden harika imgeler yaratmıştır. Hayal kurmak, hayalleri gerçeğe dönüştürmektir. Hayal kuran ve bunları gerçeğe dönüştürmek için gerekli gayreti gösteren gönüllü insanlar; "gerçeğe açılan kapının Anahtarı"nı elde etmişlerdir. Her gün "yaratıcı düşünme zamanı" için 30 dakikalık bir süre belirleyin ve hedefinize odaklanın. Bu önemli süreç sırasında, zihninizi istediğiniz şeyler üzerinde tutun, istemediğiniz gerçekleri hayal dünyanızın dışında bırakın. Hayal kurma sırasında. Hayale dalarken. Kendinizi her türlü gerçeğin baskısından uzak tutmaya çalışın… "Bir insan bir şeyi, bütün geleceğini dört köşeli bisiklet tekeri icat etmeye hazır olacak kadar istiyorsa onu elde edeceği kesindir." Thomas A. EDISON bu konuda; "İnsanların zihninden, yeryüzünden kazanılandan daha fazla değerli taş ve altın çıkarılması mümkündür" diyor. Hayal kurma süreci, sezgi ve duyarlığa sahip olan insan için yeni ufuklara pencereler açar. Görsel sanat, sanatçının hayal dünyasında soyut biçimlerle yerini bulur. Ya da hayal sürecinde kurgulanan objeler; henüz biçimini bulamamış yaratıklardır. Buda heykelini hiç gördünüz mü?... Gördünüz ise bir an için gözlerinizi kapatın ve yeniden hayal dünyanıza başvurarak, onu hayalen gözlerinizin önüne getirmeye çalışın ?... Buda figürünün gözleri kapalı !!!... Buda figürünün gözleri neden kapalı???... Buda diyor ki; “… gözleri kapalı iken göremeyen açsa da bir işe yaramaz…” Hayal düzeyi yüksek olanlar gerçeğin gerçek öncüleridir. Görsel gerçeğin tasarım aşaması, sanatçının sınır tanımaz hayal dünyasıdır. Hayal bir bilimdir. Hayal kuran bir insanın gerçek hayata girmeden önce; insanın geçici yenilgiler ve belki de başarısızlıklarla karşılaşacağı olasıdır. Hayalin gerçekleştirilememe gibi getirilen bir başarısızlık bir insanı ele geçirdiğinde, en kolay ve mantıklı olanı “vazgeçmek” gibi görünür. Çoğu sanatçının yaptığı hata da budur. En başarılı sanatçılar; en büyük başarılarının yenilgiyle karşılaştıkları noktadan bir adım ötede ortaya çıktığını söylemişlerdir. Başarısızlık; kesin bir alaycılık ve kurnazlık gösteren bir hiledir. Başarı neredeyse elle tutulacakken insana çelme takmaktan büyük zevk alır. Hayal bir güç’tür. Hayal gücü güçlü bir sanatçı, yalnız mantığı ile hareket eden güçlü bir sanatçıdan daha güçlü eserler ortaya koyabilir. Mevlâna:« Gönül güneşinin yanında, kuru aklın kibrit alevi kadar değeri yoktur.» demektedir. John Miro gibi çocuksuluğun hayallerini anlayabilir veya algılayabilir "imkansız" ın iyi bir şekilde yapılmasını sağlayabiliriz. İnsan zihni hayal kurabildiği ve kurduğu hayale inanabildiği her şeyi gerçekleştirebilir. Pratik hayalciler, hayalden asla vazgeçmez.!" "Wright kardeşler havada uçan bir makine hayal ettiler. Hayallerinin gerçek olduğunu dünyadaki biliyor." "Marconi havadaki elle tutulmayan güçleri idare etmek için bir sistem hayal etti." Hayalinin boş olmadığı dünyadaki radyo ve televizyon sistemlerinde görülmektedir. Dünya geçmişin hayalcilerinin hiç bilmediği fırsat bolluğuyla doludur. Hayaller ilgisizlikten, tembellikten veya yetersiz hırstan doğmaz. Başarılı olanların hayatlarındaki dönüm noktası genellikle "diğer benlikleriyle" tanıştıkları bir kriz anıdır. "Yenilgi bir gerçek olarak kabul edilmediği sürece kimse yenilemez." "Beethoven sağırdı, Milton kördü, ancak onların isimleri dünya döndükçe akıllarda kalacak, çünkü; onlar hayal ettiler ve hayallerini belirli bir düzen içinde düşüncelere dönüştürdüler. "Hiç kimse bir şeyi kazanacağına inanıncaya kadar hazır değildir. Açık fikirlilik inanç için esastır. Dar görüşlülük; güven, cesaret ya da inanç esinleyemez." Arzu büyük bir güçle odaklandığında geri çekilmek için bir yola ihtiyaç yoktur; zafer kesindir. Arzu; geçici yenilgiden zaferi üretir, doğal "zihinsel kimya" ile insana yardım eden bir güçtür. Zihnin bizim ona koyduklarımız dışında hiçbir sınırlaması yoktur. "Duygu ve inançla birleşen bütün düşünceler kendilerini derhal fiziksel eşdeğerlerine çevirmeye başlar." "Milyonlarca insan, bilinçaltı tarafından alınıp fiziksel eşdeğerine dönüştürülen olumsuz inançları yüzünden "kötü talihlerini" kendileri yaratmaktadır." "İnsanın inançla bilinçaltına gönderilen herhangi bir emri karıştırma yeteneğini kazanması deneyim ve pratiğe bağlıdır." Hayal Kurun, Kendinize inanın... İnanç, başarısızlığın bilinen tek panzehiridir ! Gerçek hayalin içindedir. Gerçek basittir ve kolayca gösterilebilir. Gerçek hayalin realize edilmesidir. Hayal, gerçeği gerçekleştirmek için sanatçının; Kendi kendini proje-tasarım bazında telkin ederek gerçeğin içinde bulmasıdır. Kişinin kendi kendine tekrar ettiği şeye; doğru olsun ya da olmasın, en sonunda inandığı bilinen bir gerçektir. Şaşırtıcı sonuçlar elde etmek için zihninizin en derin köşelerinin sizin için çalışmasını sağlayın. Bunu duygu gücüyle destekleyin, birleşim muhteşem olacaktır. Eğer bir insan bir yalanı durmadan tekrar ederse sonunda yalanın gerçek olduğunu kabul edecektir, üstelik doğru olduğuna inanacaktır. Her insan zihnini işgal etmesine izin verdiği egemen düşünce yüzünden şu anda olduğu insandır. İnsan bilerek zihnine yerleştirdiği ve teşvik ettiği, düşünceler, kişinin her hareketini, davranışını ve işini yöneten ve kontrol eden güdüleyici gücü oluşturmaktadır! Kendi kendine telkin, beş duyu yoluyla insanın zihnine ulaşan tüm ikna edici öneriler ve kişinin kendinden kaynaklanan uyaranlar için kullanılan bir terimdir. Zihnin bilinçli düşüncelerin yer aldığı bölümüyle bilinçaltının hareket merkezi olarak iş gören bölümü arasındaki iletişim aracıdır. İnsanın zihnini isteyerek yaratıcı düşüncelerle beslediği ya da ihmalkarlık ederek, yıkıcı türde düşüncelerin zengin zihin bahçesine girmesine izin verdiği kontrol mekanizmasıdır. Altıncı his vardır ama bilinçaltına ulaşan düşünceleri kontrol etmek için beş duyu yeterli olacaktır. Bilinçaltı verilen emirler doğrultusunda plan sunduğunda uygulamak için hemen harekete geçmek gerekir. Hayal kur, ilk fırsatta gerçekleştir. Doğru zamanı beklemek yenilgi getirebilir. Her zorluk büyük bir kazancın tohumlarını da birlikte getirir. "Herhangi bir fikir, plan ya da amaç düşüncenin tekrarı yoluyla zihne yerleştirilebilir." Gerçek hayalin uzantısıdır. "İnanç, başarı için zorunludur, zihne verilen talimatlarla oluşur ve gelişir. Lincoln ve Gandi gibi adamlar, düşüncelerinin benzerini çeken, milyonların zihninin tek bir zihin gibi çalışmasını sağlayan bir "mıknatıslanmaya" sahip olduğunu göstermektedir. "Hayal gücü birçok başarısızlıkta eksik olan bileşkendir, birçok başarının katalizörüdür. Basit bir fikirle elde edilmek üzere bekleyen pek çok servet bulunmaktadır." Théodore Rousseau, «Tablo evvelâ beynimizde yapılmış olmalıdır» demektedir. Bunun için beynimizde önceden imgeler toplamalıyız. Çünkü sanat, gerçek âlemin yanında, hayallerden ve karşılıksız duygulardan birleşik ideal bir âlem ortaya koymak isteyen çabadır. Felsefeye göre de iki âlem vardır. Görünen âlem ve gizli âlem. Duyularımızla kavradığımız, gözlerimizle gördüğümüz her şey görünen âlemin içindedir. Görebildiklerimizin altında saklı âlem de gizli âlemdir. Ona ancak akıl yolu ile varabiliriz. Eflâtun'a göre: « akıl ve hikmet, insanları heryerde bahtiyar eder.» Akıl yolu ile araştırma ve öğrenmeye geçmeyen hayat, ona göre yaşamaya değmez. Monet’ye göre: « Doktrinsiz tablo yapılmaz. Sanatçı tablosunu yapmadan önce, onu kafasında bitirmelidir». Henri Matisse ise aklın sanat ile olan ilişkisini önemle vurgulamaya çalışırken şöyle der: « Resim yapmak muhakeme ve kafa işidir.» Günde yarım saat olmak üzere düşüncelerinizi gerçekleştirmek istediğiniz amaç üzerine yoğunlaştırarak şöyle bir hayal kurabilirsiniz. "Hayattaki hayalim, amacımı gerçekleştirme yeteneğine sahip olduğumu biliyorum; bu yüzden , kendimden bu hedefin elde edilmesine yönelik ısrarlı, sürekli eylemler talep ediyorum. Şimdi ve burada böyle eylemlere gireceğime söz veriyorum. Zihnimdeki egemen düşüncelerin sonunda; eyleme ve yavaş yavaş da fiziksel gerçekliğe dönüşeceklerini biliyorum. Bu yüzden günde yarım saat olmak üzere düşüncelerimi olmak istediğim kişi üzerine yoğunlaştıracağım. Böylece açık bir zihinsel resim oluşturacağım. Kendi kendine telkin prensibiyle ısrarla zihnimde tuttuğum her arzunun sonunda altta yatan objeyi elde etmeye yönelik pratik araçlar yoluyla ifadesini bulacağını biliyorum; bu yüzden "kendine güven"i geliştirmek için günde on dakika ayıracağım. Hayattaki başlıca hedefimle ilgili açık bir tanımı yazdım ve onun elde edilmesi için yeterli özgüveni geliştirene dek denemekten vazgeçmeyeceğim. Hiçbir zenginlik veya mevkiin gerçek ve adalet üzerine inşa edilmediği taktirde dayanmayacağını biliyorum; bu nedenle, etkilediği herkese yararı dokunmayacak bir işe girişmeyeceğim. Kullanmayı istediğim güçleri ve diğer insanların işbirliğini kendime çekerek başarılı olacağım. Diğerlerine hizmet etmeye olan isteğimden dolayı bana yardım da yardım etmeye ikna edeceğim. Bütün insanlığa karşı sevgi geliştirerek nefret, kıskançlık, bencillik ve alaycılık gibi duyguları ortadan kaldıracağım, çünkü diğerlerine karşı sergileyeceğim olumsuz bir tutumun bana bir başarı sağlamayacağını biliyorum. Onların bana inanmalarını sağlayacağım ve ben de onlara ve kendime inanacağım. Bu formüle imzamı atacağım, belleğime kazıyacağım ve büyük bir inançla günde bir kez sesli olarak tekrar edeceğim; böylece yavaş yavaş düşüncelerimi ve düşüncelerimi ve hareketlerimi etkileyecek, ben de kendine güvenen ve başarılı bir insan olacağım. " Hayal gücü beyin gücüdür. Bunu böyle bilmek, beyin gücü’nün heyecan verici sırrıyla tanışmaktır. Hayal gücü ile en iyi çalışma alanımızı bulabilir ve çok kısa süre içinde gerçekleştirilen büyük projelere imza atabiliriz." "Gerçek hayallerden daha büyük olamaz." Bunun için ANİSTEİN “hayal gücü bilimden önce gelir” demektedir. “Natülus” bunun en çarpıcı örneğidir. Natilüs ABD’nin realize ettiği ilk deniz altı gemisinin adıdır. Aslında ilk deniz altı gemisini keşfeden; Denizin Dibinde Yirmibin Fersah isimli romanın yazar Jules Verne’dir. Çünkü o bir sanatçı olarak hayalindeki deniz altı gemisini romanının sahifeleri arasında çok önceden yüzdürüyordu… Bir metal yığını.. içinde nefes alıp-verebilen insanlarla doludur. Ve günlerce bu oksijenin olmadığı bir okyanusun dibinde rahatça hava alıp verebilen insanlar, dev bir su altı metal yığınını sevk ve idare edebiliyordu… Teknokratlar bu hayali realize ettiler.. hayali gerçekleştirdiler… ve bir sanatçıya saygı ve minnet borcu olarak ilk gerçekleştirilen denizaltı gemisinin adını, Jules Vernes’ne ithafen “NATİLUS” verdiler… Dünyada iki tip insan vardır. Biri izletenler, diğeri de izleyenler olarak bilinir. Gerçekte izletenler, hayalde izleyenlerdir. Hayali zekice izlemeyen biri, etkin bir sanatçı olamaz. Hayali etkin bir şekilde izleyen sanatçı genellikle gerçeğe en hızlı geçen kişidir. Zeki bir hayal takipçisi birçok öncü özelliklere sahiptir. Geleceğin sanatçıları hayal takipçileridir; Onlar, gerçek gibi gösterilen görüntülere, ölü geçmişe ve henüz doğmamış geleceğe daha çok aşinadır. Hayal ile buluşturulmuş sanatkarane güzellik; Hukuk, tıp ve eğitim alanları ile örtüştürüldüğünde, insanları aydınlığa sevkeden öncü bir güç olarak ortaya çıkacaktır. Hayal, insanın gerçeğe açılan penceresidir. Ama öyle bir pencere ki; dışarıdan gelen ışık huzmesine karşılık, içeriden dışarıya bir ekspresyon etkinliği olarak bir güneş gibi göndermelerde bulunur. Gerçek olmadan önce nebuloz halde hayal vardı. Sonra gerçek oldu. Ama ne olursa olsun hayal gerçeğin geçmişi oldu.
___________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________
 
 
Listeleniyor (65—69) Sayfa: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
 
Bu sitedeki eserler Prof. Ahmet Atan'a ait olup, izinsiz kullanılamaz © 2010 | Design By Web Tasarım | Seo